اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک

اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک ( اعم از ارزش گذاری یا تعیین تعرفه ) یکی از مهم ترین حوزه های شکایت از مراجع دولتی است. اختصارا، هر گاه صاحب کالا نسبت به تصمیم قطعی گمرک در این زمینه معترض باشد، پس از طی مراحل اعتراض اداری می تواند به دیوان عدالت اداری شکایت نماید. روند قانونی بدین صورت است که تاجر ابتدا باید اعتراض خود را نزد گمرک مربوطه مطرح کند، در صورت حل نشدن اختلاف، موضوع به کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی ( موضوع ماده 144 قانون امور گمرکی ) ارجاع می شود. رای کمیسیون بدوی قابل تجدیدنظرخواهی در کمیسیون تجدیدنظر با ترکیب مشابه است. تصمیم کمیسیون تجدیدنظر، به موجب قانون قطعی و لازم الاجرا تلقی می شود. با این حال این قطعیت مانع نظارت قضایی دیوان عدالت اداری نیست.

مراحل اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک

1. مراجعه به مسئول گمرک اجرایی
2. مراجعه به واحد ستادی گمرک مربوطه
3. اعتراض به تصمیم گمرک در کمیسیون های بدوی و تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی
4. اعتراض به رای قطعی کمیسیون بدوی یا تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری

نحوه طرح اعتراض به ارزیابی کالا در مرجع اداری و ستادی گمرک

صاحب کالا یا نماینده وی در جهت طرح اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک ( اعم از ارزش گذاری یا تعیین تعرفه ) بهتر است، در وهله اول، با تنظیم لایحه مکتوب، موضوع را با مسئولین مربوط و کارشناسان گمرک اجرایی مطرح نماید، که چه بسا منتج به نتیجه مطلوب مودی گردد. در سایر موارد که اختلافات در گمرک محل ترخیص کالا حل و فصل نشود، درخواست می کنیم، پرونده به دفتر ستادی تعیین ارزش کالا در گمرک ایران ارجاع شود.

که در چنین مواردی، گمرک اجرایی، گزارشی مکتوبی را تهیه و به دفتر مربوطه ارسال می نماید و دفتر ستادی با بررسی محتویات پرونده و مستندات ابرازی صاحب کالا یا نماینده وی، نسبت به موضوع مطروحه تصمیم گیری خواهد نمود. ولی اگر صاحب کالا بازهم نسبت به تصمیم واحد ستادی گمرک معترض باشد، می تواند از طریق رئیس گمرک ایران یا نماینده وی، درخواست ارجاع پرونده به کمیسیون های حل و فصل اختلاف گمرکی را نماید. که این کمیسیون ها یک مرجع شبه قضایی بوده و به مانند یک دادگاه اداری عمل می نمایند.

مهلت و نحوه اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک در کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی

همانگونه که بیان شد، به موجب تبصره 5 ماده 144 قانون امور گمرکی و ماده 23 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، اختلافات گمرکی از جمله اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک( اعم از ارزش گذاری یا تعیین تعرفه )، ابتدا در واحدهای ستادی گمرک مورد اظهارنظر قرار می گیرد و چنانچه مودی کماکان به اعتراض خود باقی باشد، از طریق رییس گمرک ایران یا نماینده وی به کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی ارجاع می شود.

مدت اعتراض 30 روز از تاریخ تعیین ارزش کالا در گمرک یا ابلاغ کتبی توسط گمرک ایران است، مضافا اینکه، به موجب ماده 135 قانون امور گمرکی، مقرر شده است، هرگاه بعد از ترخیص کالا از گمرک معلوم گردد، وجوهی که وصول آن برعهده گمرک است، بیشتر یا کمتر از آنچه مقرر بوده دریافت گردیده یا اساسا دریافت نشده و یا اشتباهی دریافت گردیده است، گمرک و صاحب کالا می توانند ظرف شش ماه از تاریخ امضای پروانه یا پته گمرکی کالای مورد بحث، کسر دریافتی و یا اضافه پرداختی را از یکدیگر مطالبه و دریافت کنند. رد اضافه پرداختی ها از محل درآمد جاری گمرک به عمل می آید.

شرایط طرح اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک در کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی

1. چنانچه صاحب کالا علی رغم مراجعات به کارشناسان و مدیران گمرک اجرایی و دفتر ستادی تعیین ارزش کالا در گمرک، به اعتراض خود نسبت به ارزیابی کالا کماکان باقی باشد، می تواند به استناد تبصره 5 ماده 144 قانون امور گمرکی، با ارائه درخواست مکتوب خطاب به رییس گمرک ایران یا معاون وی، درخواست ارجاع پرونده به کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی را نماید.
2. برای طرح اختلاف در کمیسیون بدوی، صاحب کالا باید نیم درصد مبلغ مورد اختلاف در ارزش کالا را به عنوان حق رسیدگی به صورت سپرده پرداخت نماید. در غیر اینصورت پرونده جهت رسیدگی به اعتراض ارجاع نخواهد شد. در صورتی که رای صادره از سوی کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی؛ در تایید نظریه گمرک باشد، مبلغ مذکور به درآمد قطعی دولت منظور خواهد شد.
3.  در فرضی که رای به نفع مودی باشد یا اینکه با درخواست صاحب کالا اختلاف به کمیسیون تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی ارجاع شود و نهایتا رای کمیسیون به نفع صاحب کالا باشد، مبلغ سپرده حق رسیدگی به صاحب کالا مسترد خواهد شد.
4. طبق تبصره 4 ماده 144 قانون امور گمرکی، رای کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلاف گمرکی قطعی و لازم الاجرا است. مگر در مواردی مبلغ مابه التفاوت میان گمرک و مورد قبول مودی و یا ارزش گمرکی کالایی که اختلاف در خصوص شرایط ورود و صدور آن است، بیش از پنجاه میلیون ( 50.000.00 ) ریال باشد، که در این صورت صاحب کالا می تواند ظرف مدت 20 روز از تاریخ ابلاغ رای، تقاضای ارجاع پرونده به کمیسیون تجدیدنظر را بنماید.
5. مودی، به موجب تبصره 1 ماده 146 قانون امور گمرکی، برای طرح مجدد اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک در کمیسیون تجدیدنظر اختلافات گمرکی، باید معادل یک درصد ( 1./. ) مبلغ مورد اختلاف را به عنوان حق رسیدگی به صورت سپرده پرداخت نماید.در صورتی که رای صادره عینا در تائید نظریه گمرک باشد، به موجب تبصره 2 ماده 209 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، مبلغ مذکور به درآمد قطعی دولت منظور خواهد شد، لیکن در صورتی که رای کمیسیون تجدیدنظر به نفع مودی باشد، مبلغ سپرده مسترد خواهد شد. آرای صادره به وسیله کمیسیون تجدیدنظر اختلافات گمرکی قطعی و لازم الاجرا می باشد.
6. البته قطعیت رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی، مانع طرح درخواست دستور موقت و طرح شکایت بر اساس بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری در دیوان عدالت اداری به عنوان بالاترین مرجع اداری قضایی نمی باشد.

تشریفات و نحوه رسیدگی به اعتراض به ارزیابی کالا در کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی  

1. براساس ماده 209 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، با ارجاع پرونده به کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی، وقت رسیدگی با توجه به قوانین مربوط به آیین دادرسی مدنی تعیین و به صاحب کالا یا نماینده قانونی وی ابلاغ خواهد شد. عدم حضور مودی یا نماینده وی بدون عذرموجه مانع رسیدگی نخواهد بود. محل تشکیل کمیسیون ها در گمرک ایران است.
2. به موجب ماده 211 آیین نامه اجرایی مذکور؛ صاحب کالا یا نماینده وی، جهت اشرافیت به پرونده و امکان ارائه دفاعیات تخصصی می تواند با تقاضای کتبی از روسای کمیسیون ها پرونده خود را قبل از تشکیل جلسه رسیدگی در محل کمیسیون ها و تحت نظر مسوول مربوط مطالعه نمایند. برداشتن هرگونه تصویر یا رونوشت یا اضافه نمودن مدارک جدید منوط به کسب اجازه می باشد.
3. جلسات کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی با حضور حداقل 5 عضو کمیسیون رسمیت خواهد داشت و مصوبات آنها با رای اکثریت کل اعضا ( حداقل 5 نفر ) معتبر است.
4. مصوبات کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی نسبت به هر پرونده باید در همان جلسه روی ورقه چاپی مخصوص منعکس می گردد و به امضای اعضای حاضر در جلسه خواهد رسید، اعم از اینکه تصمیم متخذه، تصمیم نهایی باشد و یا ادامه رسیدگی به جلسه بعدی موکول و یا برای رفع نقص پرونده یا تحصیل نظر کارشناس یا آزمایشگاه قرار مقتضی صادر گردد.
5. هر گاه در موضوعی رای کمیسیون به اکثریت صادر شود، اعضایی که با اکثریت موافق نیستند، نظر خود را در زیر ورقه رای به عنوان اقلیت قید و امضا می نمایند.
6. به موجب بند ت ماده 216 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، کمیسیون های بدوی و تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی دارای اختیارات وسیعی جهت کشف واقع می باشد و می توانند هرگونه تحقیق یا اقدامی را جهت کشف واقعیت انجام دهند.از جمله اینکه در مواردی کمیسیون مراجعه به پرونده و سوابق و بازدید کالا را ضروری بداند، یک یا چند نفر از اعضا را برای بازدید و مطالعه پرونده و تهیه گزارش مامور می نمایند.
7. در مواردی که کمیسیون لازم بداند، موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری یا مراجع علمی و رسمی یا اشخاصی که از طرف دستگاه های دولتی معرفی شده اند، ارجاع نموده و حق الزحمه کارشناسی ( غیردادگستری ) و طرفی که باید آن را پرداخت نماید تعیین می کند، و یا صورتی که صاحب کالا یا نماینده وی اثبات ادعای خود را منوط به اخذ استعلام یا ارسال رونوشت اسناد و مدارک از اشخاص حقوقی بنماید، کمیسیون ضمن ارائه نامه به متقاضی، اشخاصی حقوقی را به موجب ماده 217 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، موظف به ارائه رونوشت اسناد و مدارک مطابق با مقررات قانون آیین دادرسی مدنی می نماید.
8. به موجب ماده 215 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، کمیسیون ها جهت صدور رای موظفند، برای تشخیص کالا متن نمانکلاتور سیستم هماهنگ شده، یادداشت های توضیحی آن و آرای صادره از سوی شورای همکاری گمرکی در خصوص طبقه بندی کالا و در سایر موارد قوانین و مقررات مربوط را به طور دقیق ملاک عمل قرار داده و در اوراق رای صادره به منابع یاد شده اشاره نمایند.

مهلت اعتراض به رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری

به موجب تبصره 4 ماده 146 قانون امور گمرکی مهلت 30 روز از تاریخ ابلاغ رای قطعی کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی جهت طرح شکایت در دیوان عدالت اداری پیش بینی شده است. که به موجب تبصره 2 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری این مهلت برای اشخاص مقیم در کشور به 3 ماه و مقیم در خارج از کشور به 6 ماه از تاریخ ابلاغ رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی به مودی تغییر یافته است.

شرایط طرح و نحوه رسیدگی به اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک در دیوان عدالت اداری

1. رویه دیوان عدالت اداری با استناد به بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری از پذیرش مستقیم اعتراض به نظریه گمرک نسبت به ارزیابی کالا بدون مراجعه به کمیسیون های حل اختلافات گمرکی امتناع می نماید.
2. در حال حاضر با عنایت به الکترونیکی شدن ثبت دعاوی، مودی با مراجعه به دفتر خدمات قضایی، امکان ارسال سیستمی دادخواست و ضمائم خود را به دبیرخانه دیوان عدالت اداری را دارد و ضرورتی به مراجعه به دفاتر دیوان عدالت اداری در دادگستری های مراکز استان یا مراجعه به دبیرخانه دیوان عدالت اداری در تهران نمی باشد. ابطال تمبر غیرمالی جهت ثبت شکایت نیز کفایت می نماید.
3. رسیدگی به دعاوی مطروحه در دیوان عدالت اداری جز در مواردی که نص صریح وجود دارد، به صورت شکلی است و دیوان عدالت اداری به موجب بند 2 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری ،رای قطعی کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی، صرفا نسبت به بررسی صحت و سقم ادعای نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها اقدام می نماید و از ورود در ماهیت موضوع و صدور حکم ماهوی ممنوع است.
4. با ثبت شکایت نسبت رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری و تعیین شعبه، شعبه بدوی دیوان عدالت اداری با احراز تکمیل بودن پرونده اقدام به ارسال یک نسخه از دادخواست به همراه ضمایم به طرف دعوا می نماید. خوانده موظف است، ظرف مهلت یک ماه نسبت به ارائه پاسخ اقدام نماید. با حصول پاسخ، شعب دیوان در وقت نظارت و در صورت لزوم اقدام به تکمیل تحقیقات و ارجاع به کارشناسی و در غیر اینصورت اقدام به رسیدگی می نماید. که رسیدگی در دیوان عدالت اداری غیرحضوری و بدون تشکیل جلسه رسیدگی است. در فرض پذیرش رای کمیسیون، شعبه بدوی دیوان عدالت اداری نسبت به تایید رای اقدام می نماید. که رای صادره قابل  تجدیدنظرخواهی در شعب تجدیدنظر دیوان عدالت اداری می باشد. در غیر اینصورت سازمان گمرک می تواند به عنوان تجدیدنظرخواه نسبت به ثبت تجدیدنظرخواهی خود اقدام نماید.
5. چنانچه شعبه تجدیدنظر دیوان عدالت اداری نسبت به نقض رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی اقدام نماید. کمیسیون هم عرض با لحاظ ایرادات اعلامی دیوان عدالت اداری موظف به رسیدگی مجدد است. که رای صادره از سوی مودی بازهم قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری است. که دیوان عدالت اداری این بار نسبت به رسیدگی ماهوی و حل وفصل اختلاف گمرکی اقدام می نماید.
6. اگر دیوان عدالت اداری نسبت به رد شکایت اعتراض به ارزیابی کالا اقدام نماید، صاحب کالا می تواند نسبت به اعاده دادرسی در دیوان عدالت اداری از طریق ماده 98 قانون دیوان عدالت اداری و یا اعمال ماده 79 دیوان عدالت اداری جهت نقض رای صادره اقدام نماید. لکن به جهت فنی و تخصصی بودن دعاوی گمرکی بهره مندی از تخصص وکیل متخصص گمرکی و آشنا به قوانین بانکی و ارزی و دیوان عدالت اداری نقش بسزایی در پیشبرد صحیح پرونده از ابتدای امر خواهد داشت.

آیا امکان طرح شکایت مستقیم نسبت به تصمیم گمرک در ارزیابی کالا ( اعم از ارزش گذاری یا تعیین تعرفه ) بدون مراجعه به کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی وجود دارد یا خیر؟

خیر. همانگونه که بیان شد، رویه دیوان عدالت اداری با استناد به بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری از پذیرش مستقیم اعتراض به نظریه گمرک نسبت به ارزیابی کالا بدون مراجعه به کمیسیون های حل اختلافات گمرکی امتناع می نماید.

آیا امکان اعاده دادرسی از طریق ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری نسبت به رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی وجود دارد یا خیر؟

خیر، با عنایت به اینکه کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی از مراجع شبه قضایی می باشند و عنوان مرجع قضایی به آن اطلاق نمی شود، بر همین اساس با توجه به تبصره 1 ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری، امکان اعاده دادرسی از طریق اعمال ماده 477 برای آرای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی وجود ندارد.