اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک در مراجع اداری و دیوان عدالت اداری

اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک یکی از مهم ترین حوزه های شکایت از امور گمرکی است. اختصارا، هر گاه صاحبین کالا نسبت به تصمیم قطعی گمرک در خصوص تعیین تعرفه معترض باشند، پس از طی مراحل اداری در سازمان گمرک و کمیسیون های مربوطه  می توانند به نسبت به ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری اقدام نمایند. روند شکلی کار بدین نحوه است، که تاجر ابتدائا باید اعتراض خود را نزد مراجع اداری گمرک مطرح کند، در صورت حل نشدن اختلاف، موضوع به وفق ماده 14 قانون امور گمرکی به کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی ارجاع می شود. رای کمیسیون بدوی، قابل تجدیدنظرخواهی در کمیسیون تجدیدنظر با همان ترکیب مشابه است. تصمیم کمیسیون تجدیدنظر، به موجب قانون قطعی و لازم الاجرا تلقی می شود. با این حال این قطعیت مانع نظارت قضایی دیوان عدالت اداری نیست. و امکان ثبت شکایت جهت ابطال رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری وجود دارد.

مراحل اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک

1. مراجعه به مسئول گمرک اجرایی
2. مراجعه به واحد ستادی گمرک مربوطه
3. اعتراض به تصمیم گمرک در کمیسیون های بدوی و تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی
4. اعتراض به رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری
5. اعاده دادرسی در دیوان عدالت اداری نسبت به رای قطعی صادره وفق مواد 79 و 98 قانون دیوان عدالت اداری

نحوه طرح اعتراض به تعرفه بندی کالا در مرجع اداری و ستادی گمرک

1. صاحبین کالا یا نمایندگان آنها در جهت طرح اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک باید در وهله اول، با تنظیم لایحه مکتوب، موضوع را با مسئولین مربوط و کارشناسان گمرک اجرایی مطرح نمایند، که چه بسا منتج به نتیجه مطلوب مودی گردد. در سایر موارد که اختلافات در گمرک محل ترخیص کالا حل و فصل نشود، درخواست می کنیم،که پرونده به دفتر ستادی تعیین تعرفه کالا در گمرک ایران ارجاع می شود. در چنین مواردی، گمرک اجرایی، گزارشی مکتوبی را تهیه و به دفتر مربوطه ارسال می نماید و دفتر ستادی گمرک با بررسی محتویات پرونده و مستندات ابرازی صاحب کالا یا نماینده او، نسبت به موضوع مطروحه تصمیم گیری خواهد نمود.
2.  ولی اگر صاحب کالا بازهم نسبت به تصمیم واحد ستادی گمرک معترض باشد، می تواند از طریق رئیس گمرک ایران یا نماینده وی، درخواست ارجاع پرونده به کمیسیون های حل و فصل اختلاف گمرکی را نماید. که این کمیسیون ها یک مرجع شبه قضایی است و به مانند یک دادگاه اداری عمل می نمایند. و همانگونه که اعلام شد، رای قطعی صادره از کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در دیوان عدالت اداری قابل شکایت می باشد.

مهلت و نحوه اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک در کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی

1. همانگونه که بیان شد، به موجب تبصره 5 ماده 144 قانون امور گمرکی و ماده 23 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، اختلافات گمرکی از جمله اعتراض به تعرفه بندی کالا ( تعیین تعرفه ) توسط گمرک، ابتدا در واحدهای ستادی گمرک مورد اظهارنظر قرار می گیرد و چنانچه مودی کماکان به اعتراض خود باقی باشد، از طریق رییس گمرک ایران یا نماینده وی به کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی ارجاع می شود.
2. مدت اعتراض سی روز از تاریخ تعیین تعرفه کالا در گمرک یا ابلاغ کتبی توسط گمرک ایران است، مضافا اینکه، به موجب ماده 135 قانون امور گمرکی، مقرر شده است.
3. هرگاه بعد از ترخیص کالا از گمرک معلوم گردد، وجوهی که وصول آن برعهده گمرک است، بیشتر یا کمتر از آنچه مقرر بوده دریافت گردیده یا اساسا دریافت نشده و یا اشتباهی دریافت گردیده است، گمرک و صاحبین کالا می توانند ظرف شش ماه از تاریخ امضای پروانه یا پته گمرکی کالای مورد بحث، کسر دریافتی و یا اضافه پرداختی را از یکدیگر مطالبه و دریافت کنند. رد اضافه پرداختی ها از محل درآمد جاری گمرک به عمل می آید.

شرایط طرح اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک در کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی

1. چنانچه صاحب کالا علی رغم مراجعات به کارشناسان و مدیران گمرک اجرایی و دفتر ستادی تعیین تعرفه کالا در گمرک، به اعتراض خود نسبت به تعرفه بندی کالا  توسط گمرک کماکان باقی باشد، می تواند به استناد تبصره 5 ماده 144 قانون امور گمرکی، با ارائه درخواست مکتوب خطاب به رییس گمرک ایران یا معاون وی، درخواست ارجاع پرونده به کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی را نماید.
2. برای طرح اختلاف در کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی، صاحب کالا یا نماینده وی باید نیم درصد مبلغ مورد اختلاف در ارزش کالا را به عنوان حق رسیدگی به صورت سپرده پرداخت نماید. در غیر اینصورت پرونده جهت رسیدگی به اعتراض ارجاع نخواهد شد. در صورتی که رای صادره از سوی کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی؛ در تایید نظریه گمرک باشد، مبلغ مذکور به درآمد قطعی دولت منظور خواهد شد. اما در فرضی که رای به نفع مودی باشد یا با درخواست صاحب کالا اختلاف به کمیسیون تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی ارجاع شود و نهایتا رای کمیسیون به نفع صاحب کالا باشد، مبلغ سپرده حق رسیدگی به صاحب کالا مسترد خواهد شد.
3. طبق تبصره 4 ماده 144 قانون امور گمرکی، رای کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلاف گمرکی در خصوص اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک قطعی و لازم الاجرا است. مگر در مواردی مبلغ مابه التفاوت میان گمرک و مورد قبول مودی و یا ارزش گمرکی کالایی که اختلاف در خصوص شرایط ورود و صدور آن است، بیش از پنجاه میلیون ( 50.000.00 ) ریال باشد، که در این صورت صاحب کالا می تواند ظرف مدت 20 روز از تاریخ ابلاغ رای، تقاضای ارجاع پرونده به کمیسیون تجدیدنظر را بنماید.
4. مودی، به موجب تبصره 1 ماده 146 قانون امور گمرکی، برای طرح مجدد اعتراض به ارزیابی کالا توسط گمرک در کمیسیون تجدیدنظر اختلافات گمرکی، باید معادل یک درصد ( 1./. ) مبلغ مورد اختلاف را به عنوان حق رسیدگی به صورت سپرده پرداخت نماید.
5. در صورتی که رای صادره عینا در تائید نظریه گمرک باشد، به موجب تبصره 2 ماده 209 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، مبلغ مذکور به درآمد قطعی دولت منظور خواهد شد، لیکن در صورتی که رای کمیسیون تجدیدنظر به نفع مودی باشد، مبلغ سپرده مسترد خواهد شد. آرای صادره به وسیله کمیسیون تجدیدنظر اختلافات گمرکی قطعی و لازم الاجرا می باشد.
6. البته قطعیت رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی، مانع طرح درخواست دستور موقت و طرح شکایت بر اساس بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری در دیوان عدالت اداری به عنوان بالاترین مرجع اداری قضایی نمی باشد.

تشریفات و نحوه رسیدگی به اعتراض به تعیین تعرفه کالا در کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی  

1. براساس ماده 209 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، با ارجاع پرونده به کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی، وقت رسیدگی با توجه به قوانین مربوط به آیین دادرسی مدنی تعیین و به صاحب کالا یا نماینده قانونی وی ابلاغ خواهد شد. عدم حضور مودی یا نماینده وی بدون عذرموجه مانع رسیدگی نخواهد بود. محل تشکیل کمیسیون ها در گمرک ایران است.
2. به موجب ماده 211 آیین نامه اجرایی مذکور؛ صاحب کالا یا نماینده وی، جهت اشرافیت به پرونده و امکان ارائه دفاعیات تخصصی می تواند با تقاضای کتبی از روسای کمیسیون ها پرونده خود را قبل از تشکیل جلسه رسیدگی در محل کمیسیون ها و تحت نظر مسوول مربوط مطالعه نمایند. برداشتن هرگونه تصویر یا رونوشت یا اضافه نمودن مدارک جدید منوط به کسب اجازه می باشد.
3. جلسات کمیسیون بدوی رسیدگی به اختلافات گمرکی با حضور حداقل 5 عضو کمیسیون رسمیت خواهد داشت و مصوبات آنها با رای اکثریت کل اعضا ( حداقل 5 نفر ) معتبر است.
4. مصوبات کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی نسبت به هر پرونده باید در همان جلسه روی ورقه چاپی مخصوص منعکس می گردد و به امضای اعضای حاضر در جلسه خواهد رسید، اعم از اینکه تصمیم متخذه، تصمیم نهایی باشد و یا ادامه رسیدگی به جلسه بعدی موکول و یا برای رفع نقص پرونده یا تحصیل نظر کارشناس یا آزمایشگاه قرار مقتضی صادر گردد.
5. هر گاه در موضوعی رای کمیسیون به اکثریت صادر شود، اعضایی که با اکثریت موافق نیستند، نظر خود را در زیر ورقه رای به عنوان اقلیت قید و امضا می نمایند.
6. به موجب بند ت ماده 216 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، کمیسیون های بدوی و تجدیدنظر رسیدگی به اختلافات گمرکی دارای اختیارات وسیعی جهت کشف واقع می باشد و می توانند هرگونه تحقیق یا اقدامی را جهت کشف واقعیت انجام دهند.از جمله اینکه در مواردی کمیسیون مراجعه به پرونده و سوابق و بازدید کالا را ضروری بداند، یک یا چند نفر از اعضا را برای بازدید و مطالعه پرونده و تهیه گزارش مامور می نمایند.
7. در مواردی که کمیسیون لازم بداند، موضوع را به کارشناس رسمی دادگستری یا مراجع علمی و رسمی یا اشخاصی که از طرف دستگاه های دولتی معرفی شده اند، ارجاع نموده و حق الزحمه کارشناسی ( غیردادگستری ) و طرفی که باید آن را پرداخت نماید تعیین می کند، و یا صورتی که صاحب کالا یا نماینده وی اثبات ادعای خود را منوط به اخذ استعلام یا ارسال رونوشت اسناد و مدارک از اشخاص حقوقی بنماید، کمیسیون ضمن ارائه نامه به متقاضی، اشخاصی حقوقی را به موجب ماده 217 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، موظف به ارائه رونوشت اسناد و مدارک مطابق با مقررات قانون آیین دادرسی مدنی می نماید.
8. به موجب ماده 215 آیین نامه اجرایی قانون امور گمرکی، کمیسیون ها جهت صدور رای موظفند، برای تشخیص کالا متن نمانکلاتور سیستم هماهنگ شده، یادداشت های توضیحی آن و آرای صادره از سوی شورای همکاری گمرکی در خصوص طبقه بندی کالا و در سایر موارد قوانین و مقررات مربوط را به طور دقیق ملاک عمل قرار داده و در اوراق رای صادره به منابع یاد شده اشاره نمایند.

مهلت اعتراض به رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در خصوص رد اعتراض به تعرفه بندی کالا در دیوان عدالت اداری چقدر است؟

به موجب تبصره 4 ماده 146 قانون امور گمرکی مهلت 30 روز از تاریخ ابلاغ رای قطعی کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی جهت طرح شکایت در دیوان عدالت اداری پیش بینی شده است. که به موجب تبصره 2 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری این مهلت برای اشخاص مقیم در کشور به 3 ماه و مقیم در خارج از کشور به 6 ماه از تاریخ ابلاغ رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی به مودی تغییر یافته است.

شرایط طرح و نحوه رسیدگی به رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در رد اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک در دیوان عدالت اداری

1. شعب دیوان عدالت اداری در عمل با استناد به بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری از پذیرش مستقیم اعتراض به نظریه گمرک نسبت به تعیین تعرفه کالا بدون مراجعه به کمیسیون های حل اختلافات گمرکی امتناع می نماید.
2. با عنایت به الکترونیکی شدن ثبت شکایات، مودی با مراجعه به دفتر خدمات قضایی، امکان ارسال سیستمی دادخواست و ضمائم خود را به دبیرخانه دیوان عدالت اداری را دارد و ضرورتی به مراجعه به دفاتر دیوان عدالت اداری در دادگستری های مراکز استان یا مراجعه به دبیرخانه دیوان عدالت اداری در تهران نمی باشد. ابطال تمبر غیرمالی جهت ثبت شکایت نیز کفایت می نماید.
3. رسیدگی به اعتراض به آرای کمیسیون های دولتی جز در مواردی که نص صریح وجود دارد، به صورت شکلی است و دیوان عدالت اداری به موجب بند 2 ماده 16 قانون دیوان عدالت اداری، رای قطعی کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی، صرفا نسبت به بررسی صحت و سقم ادعای نقض قوانین و مقررات یا مخالفت با آنها اقدام می نماید و از ورود در ماهیت موضوع و صدور حکم ماهوی ممنوع است.
4. با ثبت شکایت در دیوان عدالت اداری، وفق اصلاحیه قانون دیوان عدالت اداری در سال 1402 پرونده مستقیما به یکی از شعبات تجدیدنظر دیوان عدالت اداری ارسال می شود و رسیدگی یک مرحله ای است. و شعبه تجدیدنظر دیوان عدالت اداری، با احراز تکمیل بودن پرونده اقدام به ارسال یک نسخه از دادخواست به همراه ضمایم به طرف دعوا می نماید. خوانده موظف است، ظرف مهلت یک ماه نسبت به ارائه پاسخ اقدام نماید. با حصول پاسخ، شعب دیوان در وقت نظارت و در صورت لزوم اقدام به تکمیل تحقیقات و ارجاع به کارشناسی و در غیر اینصورت اقدام به رسیدگی می نماید. که رسیدگی در دیوان عدالت اداری غیرحضوری و بدون تشکیل جلسه رسیدگی است.
5. چنانچه شعبه تجدیدنظر دیوان عدالت اداری، نسبت به نقض رای قطعی کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی اقدام نماید.کمیسیون هم عرض، با لحاظ ایرادات اعلامی دیوان عدالت اداری، موظف به رسیدگی مجدد است. البته اگر کمیسیون بدوی باشد، امکان تجدیدنظرخواهی نسبت به رای صادره در کمیسیون تجدیدنظر هم وجود دارد. لکن رای صادره از سوی مودی بازهم قابل اعتراض در دیوان عدالت اداری است. که دیوان عدالت اداری این بار نسبت به رسیدگی ماهوی و حل وفصل اختلاف گمرکی اقدام می نماید.
6. اگر دیوان عدالت اداری نسبت به رد شکایت اعتراض به تعرفه بندی کالا اقدام نماید، تاجر می تواند نسبت به اعاده دادرسی در دیوان عدالت اداری از طریق ماده 98 قانون دیوان عدالت اداری و یا اعمال ماده 79 دیوان عدالت اداری جهت نقض رای صادره اقدام نماید.
7. لکن به جهت فنی و تخصصی بودن دعاوی گمرکی بهره مندی از تخصص وکیل متخصص گمرکی و آشنا به قوانین بانکی و ارزی و دیوان عدالت اداری نقش بسزایی در پیشبرد صحیح پرونده از ابتدای امر خواهد داشت.

آیا امکان اعاده دادرسی از طریق ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری نسبت به رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی در خصوص رد شکایت اعتراض به تعرفه بندی کالا توسط گمرک وجود دارد یا خیر؟

خیر، با عنایت به اینکه کمیسیون های رسیدگی به اختلافات گمرکی از مراجع شبه قضایی می باشند و عنوان مرجع قضایی به آن اطلاق نمی شود، بر همین اساس با توجه به تبصره 1 ماده 477 قانون آیین دادرسی کیفری، امکان اعاده دادرسی از طریق اعمال ماده 477 برای آرای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی وجود ندارد.

آیا امکان طرح شکایت مستقیم نسبت به تصمیم گمرک در خصوص تعرفه بندی کالا بدون مراجعه به کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی وجود دارد یا خیر؟

خیر. همانگونه که بیان شد، رویه دیوان عدالت اداری با استناد به بند 2 ماده 10 قانون دیوان عدالت اداری از پذیرش مستقیم اعتراض به تصمیم گمرک نسبت به تعرفه بندی کالا بدون مراجعه به کمیسیون های حل اختلافات گمرکی امتناع می نماید.