شکایت از گمرک زمانی مطرح می شود، که صاحب کالا یا شخص ذی نفع، نسبت به تصمیم، اقدام یا خودداری گمرک از انجام وظیفه قانونی اعتراض داشته باشد. نحوه شکایت از گمرک به نوع اختلاف بستگی دارد؛ زیرا اعتراض به مطالبه وجوه گمرکی، اختلاف درباره تعرفه و ارزش کالا، خودداری از ترخیص و شکایت از تصمیمات اداری، لزوما از یک مسیر قانونی پیروی نمی کنند.
برای ثبت شکایت از گمرک، ابتدا باید مرجع صالح، تشریفات رسیدگی، مهلت قانونی و خواسته متناسب با موضوع پرونده مشخص شود. انتخاب مسیر نادرست ممکن است موجب بی نتیجه ماندن اعتراض یا از دست رفتن مهلت قانونی شود.
راهنمای سریع شکایت از گمرک و انتخاب مرجع صالح
| اقدام لازم | مرجع رسیدگی | موضوع شکایت |
|---|---|---|
| ثبت شکایت و دریافت شماره پیگیری | سامانه یا مسیر رسمی اعلامی گمرک | شکایت از عملکرد کارکنان یا نحوه ارائه خدمات |
| درخواست بررسی اختلاف طبق تشریفات قانونی | واحدهای ستادی گمرک ایران و سپس کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی، طبق شرایط قانونی | اختلاف درباره تعرفه، ارزش کالا یا جریمه های مشمول ماده ۱۴۴ قانون امور گمرکی |
| بررسی امکان اعتراض به رای و رعایت مهلت قانونی | کمیسیون تجدید نظر اختلافات گمرکی، در صورت وجود شرایط قانونی | اعتراض به رای کمیسیون بدوی |
| بررسی امکان طرح شکایت قضایی | دیوان عدالت اداری، در حدود صلاحیت قانونی | اعتراض به تصمیم یا اقدام اداری یا خودداری از انجام وظیفه قانونی |
در چه مواردی می توان از گمرک شکایت کرد؟
شکایت از گمرک ممکن است، ناشی از تصمیم، اقدام یا خودداری از انجام وظیفه قانونی باشد. تشخیص دقیق موضوع اهمیت دارد؛ زیرا عنوان شکایت و مرجع رسیدگی با توجه به ماهیت اختلاف تعیین می شود. از جمله مواردی که ممکن است زمینه پیگیری قانونی را فراهم کند، می توان به این موارد اشاره کرد:
- اعتراض به مطالبه حقوق ورودی، عوارض یا وجوه گمرکی
- اختلاف درباره تعرفه یا ارزش تعیین شده برای کالا
- اعتراض به خودداری از ترخیص کالا یا تاخیر غیر موجه در انجام تشریفات قانونی
- اعتراض به ضبط کالا یا تصمیمات مربوط به نگهداری و تعیین تکلیف آن، با توجه به مبنای قانونی اقدام
- اعتراض به جریمه ها و تصمیمات گمرکی در مواردی که قانون راه اعتراض پیش بینی کرده است
- پیگیری خودداری گمرک از پاسخگویی یا انجام وظیفه قانونی
- مطالبه خسارت ناشی از اقدام غیر قانونی گمرک، در صورت وجود شرایط و ارکان قانونی مسئولیت.
این موارد از نظر مرجع صالح و تشریفات رسیدگی یکسان نیستند. برای نمونه، اختلاف درباره ارزش یا تعرفه کالا ممکن است، در صلاحیت مرجع اختصاصی حل اختلافات گمرکی قرار گیرد؛ در حالی که اعتراض به یک تصمیم اداری، خودداری از انجام وظیفه یا مطالبه خسارت، حسب مورد تابع مقررات و صلاحیت مراجع دیگری خواهد بود. بنابراین، صرف اینکه اختلاف با گمرک ایجاد شده است، به این معنا نیست که همه موضوعات را می توان با یک دادخواست یا در یک مرجع پیگیری کرد.
مدارک و اطلاعات مورد نیاز برای شکایت از گمرک
| کاربرد مدرک | مدارک و اطلاعات | موضوع |
|---|---|---|
| مشخص کردن اقدام مورد اعتراض | تصمیم، ابلاغیه، نامه یا مطالبه گمرک | اعتراض به تصمیم گمرکی |
| اثبات سابقه درخواست و پیگیری | درخواست ثبت شده، شماره پیگیری و مکاتبات | شکایت از عملکرد یا خودداری از پاسخگویی |
| روشن کردن موضوع اختلاف | اظهارنامه گمرکی و اسناد تجاری مرتبط | اختلاف درباره تعرفه یا ارزش کالا |
| اثبات سمت و پشتیبانی از خواسته | اسناد ذی نفع بودن، مدارک نمایندگی یا وکالت نامه و مستندات مرتبط | ثبت شکایت یا اعتراض توسط شخص ذی صلاح |
سامانه ثبت شکایت از گمرک و نحوه پیگیری آن
- برای ثبت شکایت از گمرک، ابتدا باید مشخص شود، که موضوع درخواست، شکایت از نحوه ارائه خدمات و عملکرد کارکنان است یا اعتراض به یک تصمیم گمرکی؛ زیرا این دو موضوع از مسیرهای رسیدگی متفاوتی پیروی می کنند و ثبت شکایت عمومی، جایگزین اعتراض قانونی به تصمیم گمرک نیست.
- اگر شکایت از گمرک، مربوط به نحوه پاسخگویی کارکنان یا عملکرد یک واحد گمرکی باشد، متقاضی باید از طریق سامانه ثبت شکایت یا مسیر رسمی رسیدگی به شکایاتی که گمرک جمهوری اسلامی ایران اعلام می کند، اقدام کند و اطلاعات ثبت درخواست و شماره پیگیری را برای پیگیری نتیجه نگه دارد.
- اما اگر موضوع، اعتراض به تشخیص تعرفه، ارزش گمرکی کالا یا جریمه گمرکی باشد، باید تشریفات قانونی رسیدگی به اختلافات گمرکی رعایت شود. مطابق ماده ۱۴۴ قانون امور گمرکی، رسیدگی به اختلافات مربوط به تشخیص تعرفه، ارزش کالا، جریمه ها به استثنای موارد قاچاق گمرکی، قوه قهریه و مقررات گمرکی، در صلاحیت کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی است.
- همچنین، طبق تبصره ۵ ماده ۱۴۴، اختلاف اشخاص با گمرک ابتدا به درخواست ذی نفع در واحدهای ستادی گمرک ایران بررسی می شود و اگر اعتراض همچنان باقی باشد، پرونده از سوی رئیس کل گمرک ایران یا شخصی که به صورت کتبی از طرف او تعیین شده است، به کمیسیون ارجاع خواهد شد.
- بنابراین، پیش از ثبت درخواست باید مشخص شود که هدف، پیگیری عملکرد و خدمات گمرک است یا اعتراض قانونی به یک تصمیم گمرکی؛ زیرا ثبت شکایت در سامانه اعلامی گمرک، به خودی خود جایگزین رعایت تشریفات و مهلت های قانونی اعتراض به تصمیمات گمرکی نمی شود.
آیا ثبت شکایت در سامانه گمرک برای اعتراض قانونی کافی است؟
خیر. ثبت شکایت در سامانه خدمات الکترونیکی گمرک لزوما جایگزین اعتراض قانونی به تصمیم گمرکی نیست. اگر هدف، اعتراض به مطالبه وجه، اختلاف درباره ارزش یا تعرفه کالا یا اعتراض به رای صادر شده در اختلاف گمرکی باشد، باید تشریفات و مهلت های مقرر برای همان موضوع رعایت شود.
برای نمونه، اگر صاحب کالا به مبلغ مطالبه شده بابت حقوق ورودی اعتراض دارد، ثبت یک شکایت عمومی درباره عملکرد گمرک به تنهایی تضمین نمی کند که اعتراض قانونی او در مرجع صالح ثبت شده باشد. در چنین شرایطی، باید مسیر اختصاصی اعتراض و مهلت مربوط به آن جداگانه بررسی شود.
بنابراین، پیش از ثبت درخواست، باید هدف از شکایت مشخص شود: اگر موضوع، کیفیت خدمات یا نحوه پاسخگویی است، مسیر رسیدگی به شکایات خدماتی بررسی می شود؛ اما اگر هدف تغییر یا نقض یک تصمیم گمرکی است، باید از روش قانونی اعتراض به همان تصمیم استفاده کرد.
نحوه پیگیری شکایت ثبت شده از گمرک
پس از ثبت شکایت، متقاضی باید با استفاده از کد رهگیری یا اطلاعات پرونده، وضعیت درخواست را از همان سامانه یا واحد پاسخگو پیگیری کند. در صورت دریافت پاسخ، لازم است مشخص شود، آیا پاسخ ارائه شده مشکل را برطرف کرده است یا همچنان اقدامی از سوی گمرک مورد نیاز است. برای مثال، اگر صاحب کالا از تاخیر در پاسخگویی یک واحد گمرکی شکایت کرده باشد، باید نتیجه رسیدگی و اقدام انجام شده را پیگیری کند.
اگر پاسخ ارائه شده صرفا توضیحی کلی باشد و مشکل اصلی همچنان باقی بماند، می تواند با اشاره به شماره درخواست قبلی و بیان دقیق موضوع حل نشده، پیگیری تکمیلی انجام دهد. در صورت عدم دریافت پاسخ، بهتر است، تاریخ ثبت شکایت، شماره رهگیری، مکاتبات و سوابق پیگیری نگهداری شوند تا امکان مراجعه به واحد مسئول یا طرح درخواست بعدی فراهم باشد.
البته برای شکایت عمومی نمی توان بدون بررسی مقررات و ضوابط سامانه، مهلت پاسخگویی مشخصی را به همه درخواست ها تعمیم داد.
مرجع صالح برای شکایت از گمرک کجاست؟
مرجع صالح برای شکایت از گمرک با توجه به نوع تصمیم مورد اعتراض، مبنای قانونی اقدام و خواسته شخص شاکی تعیین می شود. طرح شکایت در مرجع نامناسب ممکن است موجب طولانی شدن رسیدگی یا از دست رفتن فرصت قانونی اعتراض شود.
مهم ترین مسیرهای پیگیری عبارت اند از:
بر اساس ماده ۱۴۴ قانون امور گمرکی، اختلافات مربوط به تشخیص تعرفه، ارزش کالا، جریمه های غیرمرتبط با قاچاق گمرکی، قوه قهریه و مقررات گمرکی در صلاحیت این کمیسیون قرار می گیرد.
- کمیسیون تجدید نظر اختلافات گمرکی:
اعتراض به آرای کمیسیون بدوی، با رعایت شرایط و مهلت های مقرر در قانون امور گمرکی، از این مسیر پیگیری می شود.
- دیوان عدالت اداری:
اعتراض به تصمیمات و اقدامات اداری گمرک یا خودداری از انجام وظایف قانونی، در حدود صلاحیت دیوان و با رعایت شرایط قانونی، قابل طرح است. اعتراض به آرای قطعی مراجع اختصاصی اداری نیز تابع مقررات مربوط به صلاحیت دیوان است.
- مراجع قضایی عمومی:
اگر موضوع، مطالبه خسارت یا اختلافی باشد که رسیدگی به آن در صلاحیت دادگاه عمومی قرار دارد، دعوا باید با خواسته متناسب در مرجع قضایی صالح مطرح شود. البته مطالبه خسارت ناشی از تخلف در اجرای وظایف قانونی و اختصاصی یا ترک فعل دستگاه دولتی، در شرایط مقرر قانونی می تواند در صلاحیت دیوان عدالت اداری باشد.
بنابراین، نمی توان صرفا به دلیل اینکه طرف اختلاف اداره گمرک است، دیوان عدالت اداری یا کمیسیون اختلافات گمرکی را در همه پرونده ها صالح دانست. ابتدا باید ماهیت اختلاف و مقررات اختصاصی حاکم بر آن بررسی شود.
مهلت ها و نکات مهم در شکایت از گمرک
| نکته حقوقی | اقدام پیشنهادی | موضوع |
|---|---|---|
| مهلت به نوع اختلاف و مقررات حاکم بستگی دارد | مقررات اختصاصی اعتراض را پیش از ثبت درخواست بررسی کنید | اختلافات گمرکی |
| مهلت اعتراض به رای باید جداگانه احراز شود | تاریخ ابلاغ رای و امکان ارجاع به مرجع تجدید نظر را بررسی کنید | آرای کمیسیون های اختلافات گمرکی |
| مهلت های قانون دیوان عدالت اداری به همه اختلافات گمرکی قابل تعمیم نیست | نوع تصمیم و مقررات قابل اعمال را مشخص کنید | شکایت در دیوان عدالت اداری |
| ثبت شکایت عمومی لزوما مهلت اعتراض را متوقف نمی کند | اعتراض قانونی را از مسیر مقرر و در مهلت مربوط ثبت کنید | شکایت عمومی از عملکرد گمرک |
عنوان خواسته در شکایت از گمرک
عنوان خواسته در شکایت از گمرک باید با نوع اختلاف، تصمیم یا اقدام مورد اعتراض و مرجع صالح رسیدگی مطابقت داشته باشد. نمی توان برای تمام اختلافات گمرکی یک عنوان خواسته واحد در نظر گرفت؛ زیرا اعتراض به مطالبه وجوه گمرکی، اعتراض به رای کمیسیون اختلافات گمرکی و شکایت از خودداری گمرک از انجام وظیفه قانونی، از نظر موضوع و مسیر رسیدگی متفاوت هستند
برای مثال، حسب موضوع پرونده، عنوان خواسته می تواند به یکی از شکل های زیر تنظیم شود:
- اعتراض به مطالبه وجوه گمرکی و درخواست رسیدگی به قانونی بودن مطالبه
- اعتراض به تصمیم یا رای صادر شده از مرجع رسیدگی به اختلافات گمرکی، در حدود مقررات قابل اعمال
- درخواست الزام گمرک به انجام وظیفه قانونی مشخص، در صورت وجود شرایط قانونی
- اعتراض به تصمیم یا اقدام اداری گمرک و درخواست رسیدگی به قانونی بودن آن، در حدود صلاحیت مرجع رسیدگی.
نحوه ثبت شکایت از گمرک در مراجع اداری و قضایی به چه صورت است؟
برای ثبت شکایت از گمرک در مراجع شبه قضایی و قضایی، ابتدا باید تصمیم یا اقدام مورد اعتراض و خواسته قانونی شاکی به طور دقیق مشخص شود.
روش ثبت شکایت در کمیسیون اختلافات گمرکی با نحوه طرح دادخواست در دیوان عدالت اداری یا دادگاه عمومی متفاوت است؛ بنابراین، پیش از اقدام باید مسیر متناسب با موضوع پرونده تعیین شود. در عمل، مراحل اصلی پیگیری به این ترتیب است:
- شناسایی تصمیم یا اقدام مورد اعتراض
باید مشخص شود، اعتراض به مطالبه وجه، تعیین تعرفه یا ارزش کالا، جریمه، خودداری از ترخیص، عدم پاسخگویی یا تصمیم اداری دیگری مربوط است.
- بررسی مرجع صالح و مهلت اعتراض
مقررات اختصاصی اختلافات گمرکی و شرایط مراجعه به دیوان عدالت اداری باید متناسب با موضوع پرونده بررسی شود
- تنظیم درخواست یا دادخواست
موضوع اختلاف، شرح اقدامات انجام شده، دلایل غیرقانونی بودن تصمیم یا اقدام و خواسته نهایی باید روشن و مستند بیان شود
- پست کردن مستندات
اسناد گمرکی، مکاتبات، ابلاغیه ها، رسیدهای پرداخت و سایر مدارک مرتبط باید متناسب با موضوع شکایت ارائه شوند
- ثبت از مسیر قانونی مربوط
درخواست باید از طریق مرجع یا سامانه ای که برای همان نوع اعتراض پیش بینی شده است، ثبت و رسید یا شماره پیگیری آن نگهداری شود.
- پیگیری رسیدگی
پس از ثبت شکایت از گمرک و ادارات تابعه، ابلاغیه ها و تصمیمات مرجع رسیدگی باید بررسی شوند تا در صورت نیاز، اعتراض بعدی در مهلت قانونی انجام شود
نکته مهم این است که ثبت یک نامه اعتراضی در گمرک، به خودی خود به معنای طرح صحیح دعوا در مرجع صالح نیست. برای مثال، اگر قانون برای اعتراض به یک مطالبه گمرکی یا رأی کمیسیون، تشریفات و مهلت مشخصی تعیین کرده باشد، ارسال نامه عمومی به اداره گمرک لزوما جایگزین رعایت آن تشریفات نخواهد شد.
مهلت شکایت از گمرک چقدر است؟
مهلت شکایت از گمرک برای همه اختلافات یکسان نیست و نمی توان یک مهلت عمومی را به تمام تصمیمات و اقدامات گمرکی تعمیم داد. مهلت قانونی به نوع اعتراض، مرجع رسیدگی و مقررات حاکم بر پرونده بستگی دارد.
در اختلافات مشمول قانون امور گمرکی، باید مهلت اعتراض به رأی کمیسیون و شرایط ارجاع پرونده به کمیسیون تجدید نظر بر اساس مقررات اختصاصی همان مرجع بررسی شود.
در مقابل، برای شکایت از تصمیمات و اقدامات اداری گمرک در دیوان عدالت اداری، مهلت های مقرر در قانون دیوان عدالت اداری و اصلاحات آن اهمیت دارد.
. مطابق تبصره ۳ ماده ۱۶ این قانون، شکایت از تصمیمات و اقدامات موضوع بندهای ۱ و ۳ ماده ۱۰، اصولا برای اشخاص مقیم ایران ظرف شش ماه و برای اشخاص مقیم خارج از کشور ظرف یک سال از تاریخ ابلاغ قابل طرح است؛ اما اعمال این مهلت به نوع تصمیم و مقررات قابل اجرا در پرونده بستگی دارد.
برای شکایت از گمرک چه مدارکی لازم است؟
مدارک لازم برای شکایت از گمرک، به موضوع اختلاف و مرجع رسیدگی بستگی دارد. شاکی باید اسنادی را ارائه کند که تصمیم یا اقدام مورد اعتراض، حقوق تضییع شده و دلایل قانونی اعتراض را مشخص کند. مدارک باید به گونه ای انتخاب شوند که ارتباط آنها با موضوع شکایت و خواسته مطرح شده روشن باشد.
- مدارکی که حسب موضوع پرونده ممکن است، برای شکایت از گمرک لازم باشند، عبارت اند از:
- اظهارنامه گمرکی و اسناد مربوط به تشریفات ترخیص کالا
- ابلاغیه مطالبه وجوه گمرکی، برگ تشخیص، صورتجلسه یا تصمیم مورد اعتراض
- مکاتبات انجام شده با گمرک و پاسخ های دریافت شده
- اسناد خرید، فاکتور تجاری، اسناد حمل و سایر مدارک مرتبط با کالا
- رسیدهای پرداخت حقوق ورودی، عوارض یا مبالغ مورد مطالبه، در صورت ارتباط با موضوع اختلاف
- رای کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی یا سایر تصمیمات صادر شده در مراحل قبلی رسیدگی
- مدارک اثبات کننده سمت و ذی نفع بودن شاکی، از جمله اسناد نمایندگی یا وکالت در صورت لزوم
- مستندات مربوط به خسارت ادعایی، در صورتی که خواسته پرونده مطالبه خسارت باشد.
ضرورت ارائه هر یک از این مدارک باید با توجه به موضوع پرونده تعیین شود، برای مثال، در اعتراض به ارزش تعیین شده برای کالا، اسناد خرید و پرداخت و مدارک موثر بر ارزش کالا اهمیت دارند؛ اما در شکایت از خودداری گمرک از پاسخگویی، درخواست ثبت شده، رسید دریافت آن و مکاتبات بعدی می توانند نقش اساسی داشته باشند.
در تنظیم شکایت، علاوه بر پیوست کردن مدارک، باید ارتباط هر سند با خواسته به روشنی بیان شود. صرف ارائه تعداد زیادی سند بدون توضیح درباره ارتباط آنها با موضوع اختلاف، لزوما به اثبات غیرقانونی بودن تصمیم گمرک منجر نمی شود.
اگر گمرک به شکایت یا درخواست پاسخ ندهد، چه باید کرد؟
اگر گمرک به درخواست ثبت شده پاسخ ندهد یا از انجام وظیفه قانونی خودداری کند، ابتدا باید مشخص شود، که درخواست به مرجع مربوط ارائه شده و انجام آن وظیفه بر اساس قوانین و مقررات بر عهده گمرک بوده است.
تاریخ ثبت درخواست، موضوع آن و مدارک تحویل درخواست به دستگاه نیز باید حفظ شوند؛ زیرا این اطلاعات در تعیین مسیر بعدی پیگیری اهمیت دارند.
در چنین شرایطی، شخص ذی نفع می تواند حسب مورد، موضوع را از طریق مکاتبه و پیگیری اداری در گمرک مربوط یا سازمان گمرک ایران دنبال کند. اگر موضوع درخواست در حدود صلاحیت دیوان عدالت اداری باشد و شرایط قانونی مراجعه به دیوان فراهم شود، امکان طرح شکایت از خودداری دستگاه از انجام وظیفه نیز قابل بررسی است.
مطابق تبصره ۴ ماده ۱۶ قانون دیوان عدالت اداری، در مواردی که شخص انجام یک امر اداری را از دستگاه درخواست می کند، اصل بر این است که درخواست ابتدا به دستگاه مربوط ارائه شود و دستگاه، جز در مواردی که قانون مهلت دیگری مقرر کرده یا فوریت امر مهلت کوتاه تری اقتضا می کند، حداکثر ظرف سه ماه پاسخ قطعی کتبی را ابلاغ کند. با این حال، این حکم را نباید به تمام اختلافات گمرکی تعمیم داد؛ زیرا برخی اعتراضات تابع تشریفات و مهلت های اختصاصی هستند.
در تنظیم شکایت ناشی از سکوت یا خودداری گمرک، باید وظیفه قانونی مورد انتظار، درخواست ثبت شده، اقدام انجام نشده و نتیجه مورد مطالبه از مرجع رسیدگی به طور مشخص بیان شود.
همچنین اگر قانون برای اعتراض به تصمیم اصلی مهلت خاصی تعیین کرده باشد، نباید تصور کرد که مکاتبات مجدد با گمرک لزوما موجب توقف یا تمدید آن مهلت خواهد شد.
آیا ثبت شکایت از گمرک مانع اجرای تصمیم گمرکی می شود؟
ثبت شکایت از گمرک به خودی خود لزوما موجب توقف اجرای تصمیم مورد اعتراض نمی شود. اثر شکایت بر اجرای تصمیم به نوع تصمیم، مرجع رسیدگی و مقررات حاکم بر پرونده بستگی دارد. به همین دلیل، صاحب کالا نباید صرف ثبت اعتراض را به معنای توقف مطالبه وجه، ادامه تشریفات اجرایی یا سایر آثار تصمیم گمرکی تلقی کند.
اگر اجرای تصمیم گمرک ممکن است، موجب ورود خسارت جدی یا ایجاد وضعیت دشوار برای صاحب کالا شود، باید علاوه بر پیگیری اصل اعتراض، امکان درخواست توقف اجرا یا اتخاذ اقدام قانونی متناسب نیز بررسی شود. پذیرش چنین درخواستی تابع شرایط قانونی و تصمیم مرجع صالح است و در همه پرونده ها نتیجه یکسانی ندارد.
در مواردی که کالا در گمرک متوقف مانده یا اجرای تصمیم می تواند موجب افزایش هزینه های انبارداری و سایر مخارج شود، بررسی فوری مهلت اعتراض و آثار ادامه اجرای تصمیم اهمیت ویژه ای دارد.
انتخاب مسیر قانونی باید به گونه ای باشد که هم اصل اعتراض پیگیری شود و هم درباره پیامدهای فوری تصمیم، اقدام متناسب صورت گیرد.
چگونه شکایت ثبت شده از گمرک را پیگیری کنیم؟
پس از ثبت شکایت از گمرک، پیگیری پرونده باید از طریق مرجعی انجام شود که درخواست یا اعتراض در آن مطرح شده است. شاکی باید رسید ثبت، شماره پیگیری، ابلاغیه ها و پاسخ های صادر شده را نگهداری کند و وضعیت رسیدگی را از مسیر رسمی همان مرجع دنبال کند.
اگر شکایت به مرجع اختصاصی رسیدگی به اختلافات گمرکی ارائه شده باشد، پیگیری باید مطابق تشریفات همان مرجع انجام شود مواردی نیز که درخواست در چارچوب رسیدگی اداری ثبت شده است، بررسی پاسخ گمرک و اقدامات بعدی اهمیت دارد. در هر دو حالت، صرف ثبت شکایت به معنای پذیرش ادعا یا صدور تصمیم به نفع شاکی نیست.
چنانچه تصمیمی در جریان رسیدگی صادر شود، باید مفاد آن و امکان اعتراض بعدی بر اساس مقررات مربوط بررسی شود. همچنین نباید فرض کرد که ثبت شکایت از گمرک یا مکاتبه مجدد، مهلت اعتراض به تصمیم را متوقف یا تمدید می کند.
تفاوت شکایت از گمرک با اعتراض به تصمیمات گمرکی چیست؟
شکایت از گمرک و اعتراض به تصمیمات گمرکی، با وجود ارتباط با یکدیگر، از نظر موضوع و مسیر پیگیری یکسان نیستند.
اعتراض به تصمیم گمرکی معمولا ناظر بر مخالفت با تصمیم مشخصی است که درباره کالا، ارزش، تعرفه، وجوه گمرکی یا موضوعات مشابه صادر شده است؛ اما شکایت از گمرک می تواند ناظر بر عملکرد اداری، اقدام انجام شده یا خودداری از انجام وظیفه قانونی نیز باشد.
برای مثال، اگر صاحب کالا به ارزش تعیین شده برای کالای خود اعتراض داشته باشد، باید تشریفات اختصاصی پیش بینی شده برای آن اختلاف را بررسی کند.
در مقابل، اگر موضوع شکایت خودداری از انجام یک وظیفه قانونی باشد، مسیر پیگیری بر اساس ماهیت درخواست و مقررات مربوط تعیین می شود.
بنابراین، پیش از ثبت درخواست باید روشن شود که هدف، اعتراض به یک تصمیم مشخص است یا پیگیری عملکرد و اقدام اداری گمرک. این تشخیص در تعیین مرجع صالح، شیوه ثبت درخواست و رعایت مهلت قانونی اهمیت دارد.
نحوه اجرای رای و پیگیری نتیجه شکایت از گمرک
اجرای نتیجه شکایت از گمرک به نوع اختلاف، مرجع صادر کننده رای و مفاد تصمیم بستگی دارد.
اگر رای به نفع صاحب کالا صادر شود، باید مشخص شود گمرک دقیقا به انجام چه اقدامی مکلف شده است؛ برای مثال، اصلاح محاسبه حقوق ورودی، تجدید رسیدگی به اختلاف یا انجام اقدام اداری معین. صرف صدور رای به نفع شاکی به این معنا نیست که، کالا به طور خودکار ترخیص می شود یا تمام مبالغ پرداخت شده باید بدون بررسی و تشریفات قانونی مسترد شوند.
برای پیگیری نتیجه شکایت، ابتدا باید متن کامل رای یا تصمیم بررسی شود. سپس با توجه به مرجع صادر کننده، قطعی بودن تصمیم و تکلیف تعیین شده، درخواست اجرای آن از مسیر قانونی مربوط پیگیری می شود. روش اجرای رای کمیسیون اختلافات گمرکی با پیگیری اجرای حکم دیوان عدالت اداری یکسان نیست و نباید این دو مسیر را با هم اشتباه گرفت.
برای مثال، اگر اختلاف درباره تعرفه یا ارزش کالا باشد و کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی رای صادر کند، باید ابتدا مشخص شود، رای قطعی و لازم الاجرا شده است یا امکان ارجاع آن به کمیسیون تجدید نظر وجود دارد.
طبق ماده ۱۴۴ قانون امور گمرکی، رای کمیسیون بدوی اصولا لازم الاجرا است، اما در مواردی که شرایط قانونی اعتراض فراهم باشد، امکان درخواست ارجاع به کمیسیون تجدید نظر در مهلت مقرر وجود دارد، آرای کمیسیون تجدید نظر نیز طبق ماده ۱۴۶ همین قانون قطعی و لازم الاجرا هستند.
مثال اول: فرض کنید، گمرک ارزش کالای وارداتی را بیشتر از ارزش مورد قبول صاحب کالا تعیین کرده و بر همین اساس مبلغ بیشتری مطالبه کرده است. اگر کمیسیون اختلافات گمرکی اعتراض صاحب کالا را بپذیرد و رای مقتضی صادر کند، صاحب کالا باید اجرای نتیجه رای را از گمرک مربوط پیگیری کند؛ از جمله اینکه محاسبات و مطالبه گمرکی مطابق مفاد رای اصلاح شود.
اگر رای هنوز قابلیت اعتراض داشته باشد، ابتدا باید وضعیت قطعیت آن بررسی شود. برای مثال؛ فرض کنید شخصی از تصمیم اداری گمرک در دیوان عدالت اداری شکایت کرده و دیوان پس از رسیدگی، حکم قطعی به لغو اثر تصمیم یا الزام گمرک به اعاده حقوق تضییع شده صادر کرده است. در این حالت، گمرک به عنوان مرجع محکوم علیه مکلف به اجرای حکم است.
بر اساس ماده ۱۰۸ قانون دیوان عدالت اداری، محکوم علیه باید ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ حکم قطعی، آن را اجرا کند یا رضایت محکوم له را جلب کند و نتیجه را کتبا به شعبه اعلام نماید. اگر حکم در مهلت مقرر اجرا نشود، محکوم له می تواند درخواست ارسال پرونده به واحد اجرای احکام دیوان را مطرح کند.
بنابراین، برای پیگیری اجرای نتیجه شکایت از گمرک، صرف در اختیار داشتن رای کافی نیست؛ باید قطعیت رای، مفاد دقیق تکلیف تعیین شده و مرجع مسئول اجرا مشخص شود. اگر رای اجرا نشود، اقدام بعدی باید از طریق سازوکار اجرای همان رای دنبال شود، نه با ثبت مجدد همان شکایت در مسیری نامرتبط.









