مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه؛ شرایط، مدارک و نحوه دریافت خسارت

مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه، زمانی مطرح می شود که کالای بیمه شده در جریان حمل، تخلیه و بارگیری، نگهداری، انبار، گمرک، بندر یا سایر مراحل تحت پوشش بیمه نامه، دچار تلف، مفقودی، کسری یا آسیب شود و بیمه گر از پرداخت تمام یا بخشی از خسارت خودداری کند. در این وضعیت، صرف وجود بیمه نامه برای اثبات استحقاق بیمه گذار کافی نیست و باید نوع خطر تحت پوشش، زمان و علت وقوع حادثه، حدود تعهد بیمه گر و استثنائات بیمه نامه بررسی شود.

توضیح اینکه، مطابق ماده ۱ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶، بیمه قراردادی است که به موجب آن بیمه گر در برابر دریافت حق بیمه، در صورت وقوع حادثه، حسب مورد خسارت وارده را جبران یا وجه معینی را پرداخت می کند. بنابراین، مبنای مطالبه خسارت کالا از شرکت بیمه، تعهد قراردادی بیمه گر و حدود پوششی است که در بیمه نامه پذیرفته شده است.

راهنمای سریع مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه

شرایط مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چیست؟

1. در وهله نخست به وقوع حادثه ای بستگی دارد که مطابق مفاد بیمه نامه، تحت پوشش بیمه قرار گرفته باشد. مطابق ماده ۱ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶، تعهد بیمه گر در حدود قرارداد، با وقوع حادثه موضوع بیمه ایجاد می شود؛ بنابراین، ابتدا باید خطر واقع شده با پوشش بیمه ای تطبیق داده شود.
2. همچنین به معتبر بودن بیمه نامه در زمان وقوع حادثه و قرار داشتن کالا در محدوده زمانی و موضوعی پوشش بیمه ای بستگی دارد. در این مرحله، تاریخ شروع و پایان بیمه، الحاقیه ها، شرایط خصوصی و هرگونه محدودیت مقرر در بیمه نامه باید بررسی شود.
3. مستلزم اثبات اصل خسارت و میزان آن نیز می شود. بیمه گذار باید بتواند وقوع تلف، مفقودی، کسری یا آسیب و میزان خسارت وارده را با اسناد و مدارک معتبر اثبات کند و در صورت اختلاف، کارشناسی و سایر ادله اثباتی نیز قابل استفاده خواهد بود.
4. به رعایت تعهدات بیمه گذار پس از وقوع حادثه نیز ارتباط پیدا می کند. در بیمه نامه هایی که تابع آیین نامه شماره ۷۹ شورای عالی بیمه هستند، تکالیفی مانند اعلام خسارت، حفظ آثار حادثه، درخواست بازدید و اقدام در برابر شخص مسئول خسارت، حسب مورد باید رعایت شود.
5. در نهایت، شرایط مطالبه خسارت بیمه کالا باید با استثنائات و محدودیت های مندرج در بیمه نامه نیز تطبیق داده شود؛ زیرا هر خسارتی صرفا به دلیل بیمه بودن کالا، قابل پرداخت محسوب نمی شود و حدود تعهد بیمه گر باید از مفاد قرارداد و شرایط بیمه نامه استخراج شود.

مدارک لازم برای مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چیست؟

ذی نفع بیمه نامه کالا چه کسی است و چه کسی می تواند خسارت بیمه کالا را از شرکت بیمه مطالبه کند؟

حق مطالبه خسارت لزوما همیشه فقط در اختیار شخصی نیست که نام او به عنوان بیمه گذار درج شده است. مطابق مواد ۴ و ۵ قانون بیمه، موضوع بیمه باید نسبت به بیمه گذار دارای نفع بیمه ای باشد و بیمه گذار می تواند اصیل، نماینده صاحب مال، شخص ذی نفع یا شخصی باشد که مسئول حفظ مال است. همچنین ماده ۶ قانون بیمه در بیمه حمل و نقل امکان صدور بیمه نامه بدون ذکر نام و به نام حامل را نیز پذیرفته است.

بنابراین در معاملات تجاری و حمل بین المللی باید قرارداد فروش، اسناد مالکیت، بارنامه، بیمه نامه، اعتبار اسنادی و شرایط پرداخت نیز بررسی شود تا مشخص شود در زمان وقوع حادثه چه شخصی دارای نفع بیمه ای و حق مطالبه بوده است.

در مواردی که کالا پس از انعقاد بیمه نامه منتقل شده باشد، نیز ماده ۱۷ قانون بیمه درباره انتقال موضوع بیمه و آثار آن بر رابطه بیمه ای مقررات خاصی دارد. بنابراین نمی توان صرفا با مشاهده نام درج شده در بیمه نامه، بدون بررسی قرارداد و وضعیت حقوقی کالا، شخص مستحق دریافت خسارت را تعیین کرد.

عنوان خواسته در دادخواست مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چیست؟

عنوان خواسته در دادخواست مطالبه خسارت وارده به کالا از شرکت بیمه، باید به گونه ای تنظیم شود که هم منشأ تعهد شرکت بیمه و هم مبلغ یا موضوع مورد مطالبه را به طور روشن مشخص کند. در دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا، عنوان خواسته باید متناسب با وضعیت پرونده و میزان خسارتی که شرکت بیمه پرداخت نکرده است تعیین شود.

در حالت معمول، اگر خسارت به طور کامل از سوی شرکت بیمه پرداخت نشده باشد، می توان خواسته را به این صورت درج کرد:

 (( مطالبه خسارت ناشی از وقوع حادثه موضوع بیمه نامه شماره … به مبلغ … ریال به انضمام خسارت تاخیر تادیه و خسارات دادرسی ))

اگر شرکت بیمه بخشی از خسارت را پرداخت کرده باشد، عنوان خواسته دقیق تر خواهد بود:

 (( مطالبه مابه التفاوت خسارت موضوع بیمه نامه شماره … به مبلغ … ریال به انضمام خسارت تاخیر تادیه و خسارات دادرسی ))

در صورتی که میزان خسارت نیازمند بررسی کارشناسی باشد، باید خواسته به نحوی تنظیم شود که با وضعیت واقعی پرونده مطابقت داشته باشد و مبلغ مورد مطالبه نیز مطابق مقررات مربوط به تقویم خواسته در دادخواست مشخص شود. صرف عنوان کلی «مطالبه خسارت بیمه» بدون تعیین منشأ تعهد و میزان مطالبه، می تواند از دقت دادخواست بکاهد.

موارد مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه

دادخواست مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چگونه تنظیم می شود؟

1. دادخواست باید بر مبنای بیمه نامه، حادثه واقع شده، میزان خسارت و تعهد بیمه گر تنظیم شود و مشخصات طرفین، خواسته، بهای خواسته، دلایل و مستندات و شرح درخواست به صورت دقیق در آن درج شود. مطابق ماده ۵۱ قانون آیین دادرسی مدنی، دادخواست باید مشتمل بر مشخصات و اقامتگاه طرفین، تعیین خواسته و بهای آن، تعهدات و جهات استحقاق خواهان و آنچه از دادگاه درخواست می شود، باشد.
2. باید در قسمت خواسته، مبلغ خسارت مورد مطالبه را در صورتی که میزان آن مشخص باشد به صورت دقیق درج کند و در مواردی که میزان خسارت نیازمند ارزیابی کارشناسی باشد، خواسته باید متناسب با وضعیت پرونده و مستندات موجود تنظیم شود.
3. باید در قسمت شرح دادخواست، مشخصات بیمه نامه، تاریخ انعقاد قرارداد، موضوع بیمه، وقوع حادثه، نوع و میزان خسارت، اعلام خسارت به بیمه گر، اقدامات انجام شده برای ارزیابی خسارت و علت عدم پرداخت خسارت توسط بیمه گر را به ترتیب زمانی و روشن بیان کند.
4. باید با اسنادی مانند اصل یا تصویر بیمه نامه، الحاقیه ها، اسناد مالکیت یا خرید کالا، اسناد مربوط به وقوع حادثه، گزارش ارزیابی خسارت، مکاتبات با بیمه گر و سایر مدارکی که رابطه قراردادی و میزان خسارت را اثبات می کنند همراه شود و در بیمه های باربری مشمول آیین نامه شماره ۷۹، مدارک مقرر در ماده ۱۰ آن آیین نامه نیز حسب مورد ارائه شود.
5. در دادخواست مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه، علاوه بر اصل خسارت، خسارات دادرسی را نیز در حدود مقررات قابل مطالبه است و در صورت وجود شرایط قانونی، امکان مطالبه خسارت تاخیر تادیه نیز به صورت صریح در خواسته مطرح شود.
6. با توجه به فنی و تخصصی بودن موضوعات بیمه، درخواست ارجاع امر به کارشناسی جهت تعیین دقیق خواسته نیز درخواست شود.

برای مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه به کدام دادگاه باید مراجعه کرد؟

برای مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه، اصل بر طرح دعوا در دادگاه عمومی حقوقی است؛ زیرا مطابق ماده ۱۰ قانون آیین دادرسی مدنی، رسیدگی نخستین به دعاوی مدنی در صلاحیت دادگاه های عمومی و انقلاب قرار دارد، مگر آنکه قانون مرجع دیگری را تعیین کرده باشد. از آنجا که مطالبه خسارت از بیمه گر، دعوایی ناشی از قرارداد بیمه محسوب می شود، صلاحیت محلی آن نیز بر اساس قواعد دعاوی قراردادی تعیین می شود.

بر اساس ماده ۱۱ قانون آیین دادرسی مدنی، اصل بر این است که دعوا در دادگاه محل اقامتگاه خوانده، یعنی شرکت بیمه، اقامه شود. با این حال، ماده ۱۳ همان قانون در دعاوی بازرگانی و دعاوی مربوط به اموال منقول ناشی از قرارداد، به خواهان اختیار می دهد که علاوه بر دادگاه محل اقامت خوانده، به دادگاه محل وقوع عقد یا محل اجرای تعهد نیز مراجعه کند. بنابراین، در دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا باید مفاد بیمه نامه و محل انعقاد و اجرای تعهد نیز بررسی شود.

مبنای ماهوی دعوا نیز ماده ۱ قانون بیمه است که تعهد بیمه گر به جبران خسارت را در صورت وقوع حادثه، در حدود قرارداد بیمه مقرر کرده است و ماده ۲ همان قانون، بیمه نامه و شرایط کتبی قرارداد را مبنای تعیین تعهدات طرفین قرار می دهد.

بنابراین، در دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا باید علاوه بر احراز تعهد بیمه گر، صلاحیت محلی دادگاه نیز بر اساس مواد ۱۱ و ۱۳ قانون آیین دادرسی مدنی به دقت تعیین شود؛ زیرا انتخاب دادگاه صالح می تواند در پذیرش و ادامه رسیدگی به دعوا مؤثر باشد.

نحوه رسیدگی دادگاه به دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چگونه است؟

رسیدگی دادگاه با بررسی بیمه نامه، شرایط عمومی و خصوصی قرارداد، مدارک مربوط به وقوع حادثه و دفاعیات شرکت بیمه آغاز می شود. دادگاه ابتدا بررسی می کند که قرارداد بیمه معتبر بوده، حادثه در مدت پوشش رخ داده و خطر واقع شده در محدوده تعهدات بیمه گر قرار داشته است یا خیر. مبنای این بررسی ماده ۱ قانون بیمه است که تعهد بیمه گر را در حدود قرارداد و در صورت وقوع حادثه موضوع بیمه مقرر کرده است.

در ادامه، میزان خسارت و رابطه آن با حادثه مورد بررسی قرار می گیرد. چنانچه درباره علت حادثه، میزان خسارت، ارزش کالا یا سایر مسائل فنی اختلاف وجود داشته باشد، دادگاه می تواند مطابق ماده ۲۵۷ قانون آیین دادرسی مدنی، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد.

پس از وصول نظریه کارشناسی، نظریه به طرفین ابلاغ می شود و آنان می توانند مطابق ماده ۲۶۰ قانون آیین دادرسی مدنی، ظرف یک هفته نظر و اعتراض خود را به صورت کتبی ارائه کنند. دادگاه نیز نظریه کارشناسی را در کنار سایر دلایل و محتویات پرونده ارزیابی می کند و صرف صدور نظریه کارشناسی به معنای الزام دادگاه به پذیرش آن نیست.

دادگاه همچنین می تواند برای روشن شدن واقعیت و تکمیل تحقیقات، اقدامات لازم را انجام دهد. ماده ۱۹۹ قانون آیین دادرسی مدنی به دادگاه اجازه می دهد در مواردی که برای کشف حقیقت ضرورت داشته باشد، هرگونه تحقیق یا اقدامی را که لازم بداند انجام دهد.

در صورتی که تعهد شرکت بیمه و میزان خسارت احراز شود، دادگاه نسبت به اصل مبلغ خسارت حکم صادر می کند و در صورت مطالبه و وجود شرایط قانونی، خسارات دادرسی و سایر خسارات قابل مطالبه را نیز مورد رسیدگی قرار می دهد. مواد ۵۱۵ و ۵۱۹ قانون آیین دادرسی مدنی نیز مبنای بررسی خسارات دادرسی و هزینه های قابل مطالبه قرار می گیرند.

بنابراین، محور اصلی رسیدگی دادگاه، احراز تعهد بیمه گر، تطبیق حادثه با پوشش بیمه ای، تعیین میزان خسارت و بررسی دفاعیات شرکت بیمه است و پس از تکمیل این مراحل، درباره استحقاق بیمه گذار تصمیم گیری می شود.

آیا هر نوع خسارت وارد شده به کالا تحت پوشش بیمه قرار می گیرد؟

خسارت وارد شده به کالا صرفا در صورتی قابل مطالبه از بیمه گر است که ناشی از خطر یا حادثه ای باشد که به موجب بیمه نامه تحت پوشش قرار گرفته باشد. بنابراین، تشخیص تعهد بیمه گر باید بر اساس نوع بیمه نامه، شرایط عمومی و خصوصی و خطرات و استثنائات مندرج در آن انجام شود.

بر اساس ماده ۱ قانون بیمه، تعهد بیمه گر به جبران خسارت در حدود قرارداد ایجاد می شود و نمی توان صرف وقوع خسارت را دلیل مسئولیت بیمه گر دانست. در نتیجه، در هر پرونده ابتدا باید علت دقیق خسارت مشخص شود و سپس با پوشش بیمه ای تطبیق داده شود.

اگر بیمه گر مدعی شود حادثه در زمره استثنائات بیمه نامه قرار دارد، مبنای این ادعا باید در مفاد قرارداد و شرایط بیمه نامه قابل احراز باشد و صرف اعلام رد خسارت بدون تعیین مبنای قراردادی، برای حل اختلاف کافی محسوب نمی شود.

مطالبه خسارت بیمه کالا چگونه به شرکت بیمه اعلام می شود؟

مطالبه خسارت بیمه کالا باید با اعلام حادثه به بیمه گر و ارائه مدارک مربوط انجام شود و نحوه و زمان اعلام نیز باید با شرایط بیمه نامه و مقررات حاکم تطبیق داشته باشد. در مواردی که خسارت در زمان تحویل قابل مشاهده باشد، بیمه گذار باید پیش از تحویل یا بلافاصله پس از آن، اقدامات لازم برای ثبت خسارت و درخواست بازدید را انجام دهد و ماده ۸ آیین نامه شماره ۷۹ نیز تکالیف مربوط به اعلام خسارت را مقرر کرده است.

مهلت اعلام خسارت وارده کالا به شرکت بیمه چقدر است؟

مهلت اعلام خسارت بیمه کالا با توجه به نوع خسارت و شرایط بیمه نامه تعیین می شود و در بیمه نامه های مشمول آیین نامه شماره ۷۹، ماده ۸ برای خسارت های مشهود، خسارت های پنهان، مفقودی و عدم تحویل کالا تکالیف و مواعد متفاوتی مقرر کرده است. بنابراین، مهلت اعلام خسارت را نمی توان بدون بررسی نوع حادثه و شرایط بیمه نامه به یک مدت واحد محدود کرد و باید مقررات مربوط به همان نوع خسارت بررسی شود.

مهلت مطالبه خسارت از شرکت بیمه برای کالای آسیب دیده چقدر است؟

مهلت مطالبه خسارت وارده به کالا از شرکت بیمه باید با توجه به قانون بیمه و نوع بیمه نامه بررسی شود. ماده ۳۶ قانون بیمه، مرور زمان دعاوی ناشی از بیمه را دو سال از تاریخ وقوع حادثه منشا دعوا مقرر کرده است و در بیمه های باربری مشمول آیین نامه شماره ۷۹، ماده ۱۷ نیز مقررات خاص مربوط به مهلت طرح ادعا و قطع آن را بیان کرده است.

دلایل رد مطالبه خسارت بیمه کالا توسط شرکت بیمه چیست؟

دلایل رد مطالبه خسارت بیمه کالا باید با مفاد بیمه نامه و شرایط مورد توافق طرفین ارتباط داشته باشد و بیمه گر نمی تواند صرف وقوع خسارت را دلیل رد آن قرار دهد. قرار نداشتن حادثه در محدوده خطرات تحت پوشش، شمول خسارت بر استثنائات بیمه نامه، انقضای پوشش یا عدم رعایت برخی تعهدات قراردادی بیمه گذار از جمله موضوعاتی است که باید در هر پرونده بررسی شود.

در صورت استناد بیمه گر به استثنائات، متن دقیق بیمه نامه و شرایط عمومی و خصوصی آن باید بررسی شود و صرف عنوان کردن عباراتی مانند «خسارت خارج از تعهد» بدون مشخص کردن مبنای قراردادی، برای ارزیابی حقوقی ادعای بیمه گر کافی نیست.

خسارت بیمه کالا چگونه محاسبه می شود؟

خسارت بیمه کالا بر اساس میزان خسارت واقعی و در حدود تعهد بیمه گر محاسبه می شود و نحوه محاسبه آن به نوع خسارت، ارزش بیمه شده، شرایط بیمه نامه، فرانشیز و مقررات مربوط بستگی پیدا می کند. در بیمه های مشمول آیین نامه شماره ۷۹، ماده ۵ در خصوص ارزش بیمه شده کالا، اصل را بر قیمت خرید کالا به علاوه هزینه حمل و هزینه های متعارف قرار داده است و امکان پوشش سود مورد انتظار را نیز با توافق طرفین پیش بینی کرده است.

بنابراین، تعیین مبلغ قابل پرداخت نیازمند بررسی بیمه نامه، ارزش بیمه شده، اسناد خرید و حمل، گزارش ارزیابی خسارت و شرایط قراردادی است و نمی توان صرفا مبلغ درج شده در بیمه نامه را بدون بررسی نوع و میزان خسارت، مبلغ قطعی قابل پرداخت دانست.

خسارت بیمه کالا در چه مواردی توسط شرکت بیمه رد می شود؟

1. خسارت بیمه کالا زمانی از سوی شرکت بیمه قابل رد است که شرکت بیمه بتواند عدم تعهد خود را بر اساس مفاد بیمه نامه، شرایط عمومی و خصوصی بیمه و مقررات قانونی توجیه کند. مطابق ماده ۱ قانون بیمه مصوب ۱۳۱۶، تعهد بیمه گر به جبران خسارت در حدود قرارداد و در صورت وقوع حادثه موضوع بیمه ایجاد می شود و بنابراین، ابتدا باید حادثه و خسارت ایجاد شده با خطر بیمه شده و حدود تعهد شرکت بیمه تطبیق داده شود.
2. خسارت بیمه کالا در صورتی قابل رد است که حادثه اساسا در پوشش بیمه نامه قرار نگرفته باشد یا خسارت ایجاد شده در زمره استثنائات معتبر قرارداد قرار گرفته باشد. در این وضعیت، صرف وقوع حادثه و ورود خسارت برای ایجاد مسئولیت شرکت بیمه کافی نیست و مفاد بیمه نامه باید مشخص کند که خطر واقع شده در تعهد بیمه گر قرار داشته است.
3. خسارت بیمه کالا در صورت اثبات اظهارات خلاف واقع یا کتمان عمدی اطلاعات موثر در قرارداد نیز ممکن است با ایراد شرکت بیمه مواجه شود. مطابق ماده ۱۲ قانون بیمه، هرگاه بیمه گذار با قصد تقلب از اظهار مطالبی خودداری کند یا اظهارات خلاف واقع ارائه دهد و این اقدامات در تشدید خطر یا کاهش اهمیت آن در نظر بیمه گر موثر باشد، عقد بیمه باطل می شود. بنابراین، استناد شرکت بیمه به اطلاعات خلاف واقع باید با شرایط مقرر در قانون تطبیق داده شود و صرف وجود اختلاف میان اطلاعات اعلام شده و وضعیت واقعی برای احراز آثار ماده ۱۲ کافی نیست.
4. خسارت بیمه کالا در صورت عدم رعایت تکالیف بیمه گذار پس از وقوع حادثه نیز ممکن است، محل اختلاف قرار گیرد. مطابق ماده ۱۵ قانون بیمه، بیمه گذار باید برای جلوگیری از وقوع یا توسعه خسارت اقدامات متعارف را انجام دهد و در اولین فرصت و حداکثر ظرف پنج روز از تاریخ اطلاع از حادثه، بیمه گر را مطلع کند، مگر اینکه اثبات شود، به علت حوادثی که خارج از اختیار او بوده است امکان اعلام در مهلت مقرر وجود نداشته است. بنابراین، شرکت بیمه نمی تواند بدون بررسی شرایط حادثه و علت تاخیر، صرفا به عدم اعلام در مهلت مقرر استناد کند.
5. خسارت بیمه کالا در بیمه های باربری علاوه بر قانون بیمه، تابع شرایط بیمه نامه و در موارد مشمول، آیین نامه شماره ۷۹ شورای عالی بیمه نیز قرار می گیرد. ماده ۸ این آیین نامه برای خسارت های مشهود، خسارت های پنهان، مفقودی و عدم تحویل کالا، تکالیف و مواعد مشخصی برای بیمه گذار مقرر کرده است و رعایت این تکالیف در بررسی استحقاق بیمه گذار اهمیت دارد.
6. خسارت بیمه کالا در بیمه های باربری در مواردی که صراحتا در ماده ۱۸ آیین نامه شماره ۷۹ قرار گرفته باشد نیز، قابل پرداخت نخواهد بود؛ از جمله خسارت های ناشی از اشعه یون ساز و آلودگی مواد رادیو اکتیو، عدم قبول بیمه گذار برای ورود کالای مورد بیمه یا ممانعت مقامات کشور وارد کننده از ورود کالا و کسری کالا از مبدا یا ارسال کالای مغایر با اسناد حمل یا خرید، مشمول موارد غیر قابل پرداخت مقرر در این ماده می شود.
7. خسارت بیمه کالا در صورت رد شدن توسط شرکت بیمه، صرفا با عنوان کلی «خارج از تعهد» قابل تعیین تکلیف نیست و باید علت رد خسارت، مستند قراردادی آن و ارتباط آن با حادثه بررسی شود. در صورتی که بیمه گذار معتقد باشد، حادثه تحت پوشش قرار داشته یا استثنای مورد استناد شرکت بیمه بر پرونده او قابل اعمال نیست، می تواند با ارائه اسناد و دلایل لازم، مطالبه خسارت را از طریق روش پیش بینی شده در بیمه نامه و مرجع صالح پیگیری کند.

خسارت تاخیر در پرداخت خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چگونه مطالبه می شود؟

1. خسارت تاخیر در پرداخت خسارت وارده کالا از شرکت بیمه، در صورتی قابل مطالبه است که مبلغ مورد تعهد شرکت بیمه، دین و از نوع وجه رایج محسوب شود و شرایط مقرر در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی نیز وجود داشته باشد. مطابق این ماده، مطالبه داین، تمکن مدیون، امتناع از پرداخت و تغییر فاحش شاخص قیمت سالانه از شرایطی است که برای صدور حکم خسارت تاخیر تادیه باید احراز شود.
2. خسارت تاخیر در پرداخت خسارت بیمه کالا، بنابراین صرفا به دلیل تاخیر شرکت بیمه در پرداخت خسارت ایجاد نمی شود و باید ابتدا اصل استحقاق بیمه گذار نسبت به مبلغ خسارت و میزان دین شرکت بیمه مشخص شود. به عبارت دیگر، تا زمانی که اصل تعهد بیمه گر یا مبلغ قابل پرداخت محل اختلاف باشد، زمان تحقق و میزان دین قابل مطالبه باید با توجه به مفاد بیمه نامه و اوضاع پرونده تعیین شود.
3. خسارت تاخیر در پرداخت خسارت بیمه کالا در صورت احراز شرایط ماده ۵۲۲، باید از زمان قانونی قابل مطالبه تا زمان پرداخت محاسبه شود و مطالبه طلب نیز یکی از شرایط مهم این ماده محسوب می شود. بنابراین، ارسال مطالبه رسمی به شرکت بیمه می تواند از جهت اثبات زمان مطالبه دین اهمیت داشته باشد.
4. خسارت مذکور از نظر نحوه محاسبه نیز تابع رأی وحدت رویه شماره ۸۵۰ مورخ 16/۰۵/1403 هیات عمومی دیوان عالی کشور است که در دعاوی مالی مشمول ماده ۵۲۲، محاسبه را بر اساس تناسب تغییر شاخص سالانه اعلامی بانک مرکزی تعیین کرده است. بر اساس این رای، مبلغ دین در نسبت شاخص زمان پرداخت به شاخص زمان سررسید یا مبنای قانونی محاسبه قرار می گیرد.
5. باید در صورت وجود شرایط قانونی، در دادخواست مطالبه خسارت نیز به صورت صریح مورد درخواست قرار گیرد و دادگاه پس از احراز شرایط ماده ۵۲۲، نسبت به آن تصمیم می گیرد. بنابراین، صرف درج اصل خسارت بیمه در دادخواست لزوما به معنای مطالبه خسارت تاخیر تادیه نیست و بهتر است، این خواسته به صورت مشخص مطرح شود.
6. خسارت تاخیر در پرداخت خسارت بیمه کالا در نهایت باید از اصل خسارت بیمه تفکیک شود؛ زیرا اصل خسارت بر مبنای تعهد قراردادی شرکت بیمه و میزان خسارت تحت پوشش تعیین می شود، در حالی که خسارت تاخیر تادیه تابع شرایط خاص مقرر در ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی و رویه وحدت یافته دیوان عالی کشور قرار می گیرد.

اگر کالا در انبار گمرک آسیب ببیند، خسارت را از بیمه مطالبه کنیم یا گمرک؟

آسیب دیدن کالا در انبار گمرک می تواند هم از جهت تعهد بیمه گر و هم از جهت مسئولیت مرجع تحویل گیرنده کالا و مطالبه خسارت وارده به کالا از گمرک نیز قابل بررسی باشد و انتخاب یکی از این دو مسیر، بدون بررسی علت و شرایط حادثه صحیح نیست.

ماده ۲۵ قانون امور گمرکی، مسئولیت حفظ و نگهداری کالا را در انبارهای گمرکی از زمان تحویل گرفتن تا زمان تحویل دادن بر عهده مرجع تحویل گیرنده قرار داده است و برای جبران خسارت وارده به کالا نیز مقررات خاصی پیش بینی کرده است. بنابراین اگر خسارت ناشی از قصور یا تقصیر مرجع مسئول نگهداری کالا باشد، موضوع مسئولیت آن مرجع می تواند مستقل از رابطه بیمه ای بررسی شود.

در مقابل، اگر همان حادثه مطابق بیمه نامه تحت پوشش باشد، بیمه گذار می تواند تعهد شرکت بیمه را نیز بر اساس قرارداد مطالبه کند. به همین دلیل، وجود مسئولیت گمرک یا متصدی نگهداری کالا لزوما به معنای منتفی شدن تعهد بیمه گر نیست؛ همان طور که وجود بیمه نامه نیز به معنای عدم مسئولیت شخصی که موجب خسارت شده است نخواهد بود.

در چنین پرونده ای، صورت مجلس گمرکی، گزارش تحویل و تحول، قبض انبار، گزارش خسارت، نظریه کارشناسی، تصاویر کالا و مکاتبات انجام شده با گمرک و شرکت بیمه اهمیت زیادی دارد. این اسناد می توانند مشخص کنند خسارت در چه زمانی و در اختیار چه شخصی ایجاد شده است.

همچنین اگر بیمه گر خسارت را پرداخت کند، ماده ۳۰ قانون بیمه در خصوص قائم مقامی بیمه گر نسبت به شخص مسئول حادثه قابل توجه خواهد بود. بنابراین در عمل باید میان سه موضوع تفکیک شود: تعهد قراردادی شرکت بیمه، مسئولیت قانونی مرجع نگهداری کالا و میزان خسارتی که واقعا به صاحب کالا وارد شده است.

آیا اگر کالا در بندر آسیب ببیند، خسارت آن از بیمه قابل مطالبه است؟

آسیب دیدن کالا در بندر، به خودی خود موجب مسئولیت شرکت بیمه نمی شود؛ بلکه ابتدا باید مشخص شود، حادثه در مدت اعتبار بیمه نامه رخ داده و خطر ایجاد شده در محدوده پوشش بیمه قرار داشته است. بر اساس ماده ۱ قانون بیمه، تعهد بیمه گر در حدود قرارداد و در صورت وقوع حادثه موضوع بیمه ایجاد می شود و ماده ۲ همان قانون نیز شرایط قرارداد و تعهدات طرفین را تابع مفاد کتبی بیمه نامه می داند.

بنابراین اگر کالا در زمان حضور در بندر دچار تلف یا آسیب شود، باید علت خسارت، زمان وقوع حادثه و وضعیت پوشش بیمه بررسی شود. و ممکن است موجب امکان مطالبه خسارت از سازمان بنادر و دریانوردی هم گردد. برای مثال، خسارت ناشی از حادثه ای که در بیمه نامه پوشش داده شده است با خسارتی که به علت یکی از استثنائات قراردادی ایجاد شده، وضعیت یکسانی ندارد.

از طرف دیگر، ممکن است در کنار تعهد بیمه گر، مسئولیت شخص یا مجموعه دیگری که کالا در اختیار او بوده نیز مطرح شود. در این وضعیت، باید مسئولیت قراردادی یا قانونی شخص مسئول از تعهد بیمه گر تفکیک شود و صرف وجود بیمه نامه موجب از بین رفتن مسئولیت شخص ثالث نخواهد شد.

مطابق ماده ۳۰ قانون بیمه، در صورتی که بیمه گر خسارت را پرداخت کند، نسبت به خسارتی که قبول یا پرداخت کرده است، در حدود مقرر قانونی قائم مقام بیمه گذار در برابر اشخاص مسئول حادثه خواهد شد. بنابراین تعیین مسئول واقعی حادثه در بندر، می تواند علاوه بر دعوای بیمه، در تعیین شخصی که نهایتا مسئول جبران خسارت است نیز اهمیت داشته باشد.

در نتیجه، اگر کالا در بندر آسیب دیده باشد، قبل از طرح دعوا باید بیمه نامه، علت حادثه، گزارش های مربوط به وضعیت کالا، صورت مجلس یا گزارش مقام مسئول و مدارک مربوط به تحویل و نگهداری کالا بررسی شود تا مشخص شود خسارت باید از بیمه گر، شخص مسئول حادثه یا حسب مورد از هر یک در حدود مسئولیت قانونی آنها مطالبه شود.

حکم مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه چگونه اجرا می شود؟

حکم مطالبه خسارت بیمه کالا پس از قطعیت و صدور اجراییه، وارد مرحله اجرای احکام می شود. در این مرحله، شرکت بیمه به عنوان محکوم علیه مکلف است مفاد حکم را اجرا کند و در صورت امتناع، محکوم له می تواند از ظرفیت های قانونی اجرای احکام برای وصول مبلغ محکوم به استفاده کند.

مطابق ماده ۳۴ قانون اجرای احکام مدنی، پس از ابلاغ اجراییه، محکوم علیه مکلف است ظرف ده روز مفاد آن را اجرا کند، ترتیبی برای پرداخت محکوم به بدهد یا مالی معرفی کند که اجرای حکم از آن امکان پذیر باشد. بنابراین، اگر شرکت بیمه پس از ابلاغ اجراییه، مبلغ تعیین شده در رأی را پرداخت نکند، امکان ادامه عملیات اجرایی برای وصول محکوم به وجود خواهد داشت.

در صورت عدم پرداخت، محکوم له می تواند توقیف اموال شرکت بیمه را درخواست کند. مطابق ماده ۴۹ قانون اجرای احکام مدنی، در صورتی که محکوم علیه در مهلت مقرر مفاد اجراییه را اجرا نکند، محکوم له می تواند توقیف اموال وی را برای استیفای محکوم به درخواست کند. بنابراین، در دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا، وصول مبلغ حکم صرفا به انتظار پرداخت شرکت بیمه محدود نمی شود و در صورت امتناع، امکان پیگیری اجرایی اموال محکوم علیه وجود دارد.

توقیف باید تا میزان محکوم به و هزینه های اجرایی و در حدود مقررات انجام شود. همچنین در تعیین اموال قابل توقیف باید مقررات مربوط به مستثنیات دین و سایر محدودیت های قانونی رعایت شود. از این جهت، شناسایی حساب ها، اموال و مطالبات قابل توقیف شرکت بیمه می تواند در سرعت وصول محکوم به اهمیت داشته باشد.

چنانچه حکم دادگاه علاوه بر اصل خسارت، شرکت بیمه را به پرداخت خسارت تاخیر تادیه نیز محکوم کرده باشد، اجرای احکام باید محکومیت مزبور را مطابق مفاد دادنامه و ضوابط قانونی محاسبه و وصول کند. ماده ۵۲۲ قانون آیین دادرسی مدنی، در صورت وجود شرایط مقرر در آن، مبنای قانونی مطالبه خسارت تاخیر تادیه دیون وجه رایج است و تعلق این خسارت باید با توجه به مفاد حکم و شرایط قانونی آن بررسی شود.

در صورتی که شرکت بیمه بخشی از مبلغ محکوم به را قبل یا بعد از صدور اجراییه پرداخت کرده باشد، اجرای حکم نسبت به مبلغ باقی مانده ادامه پیدا می کند و پرداخت انجام شده باید در محاسبات اجرایی منظور شود.

نکته مهم آن است که واحد اجرای احکام حق تغییر مفاد حکم قطعی را ندارد و عملیات اجرایی باید دقیقا در حدود آنچه در دادنامه و اجراییه مقرر شده است انجام شود. بنابراین، اگر دادگاه شرکت بیمه را به پرداخت اصل خسارت، خسارت تاخیر تادیه و هزینه های دادرسی محکوم کرده باشد، هر یک از این موارد باید مطابق حدود و شرایط مقرر در رأی اجرا شود.

در نتیجه، اگر شرکت بیمه پس از صدور حکم قطعی و ابلاغ اجراییه از پرداخت خسارت خودداری کند، می توان با درخواست اجرای حکم و در صورت لزوم توقیف اموال محکوم علیه، فرآیند وصول محکوم به را پیگیری کرد. اهمیت این مرحله در دعاوی بیمه زمانی بیشتر می شود که مبلغ خسارت قابل توجه باشد و پرداخت آن از سوی بیمه گر به تعویق افتاده باشد.

آیا مطالبه خسارت بیمه کالا بدون اصل بیمه نامه امکان پذیر است؟

مطالبه خسارت بیمه کالا بدون ارائه اصل فیزیکی بیمه نامه، لزوما به معنای غیرممکن بودن اثبات رابطه بیمه ای نیست؛ اما شخص مدعی باید بتواند اصل وجود قرارداد بیمه و شرایط آن را با دلایل معتبر اثبات کند.

مطابق ماده ۲ قانون بیمه، عقد بیمه و شرایط آن باید به موجب سند کتبی باشد و سند مزبور موسوم به بیمه نامه است. همچنین ماده ۳ قانون بیمه مقرر کرده است که بیمه نامه باید موضوعاتی از جمله تاریخ انعقاد قرارداد، طرفین، موضوع بیمه، خطر بیمه شده، مدت بیمه، حق بیمه و میزان تعهد بیمه گر را مشخص کند.

بنابراین اگر اصل بیمه نامه در اختیار بیمه گذار نباشد، باید بررسی شود آیا نسخه صادر شده توسط شرکت بیمه، گواهی بیمه، الحاقیه، سوابق ثبت قرارداد، مکاتبات رسمی، رسید پرداخت حق بیمه یا سایر اسناد می تواند برای اثبات قرارداد و شرایط آن مورد استفاده قرار گیرد. ارزش اثباتی هر یک از این اسناد نیز با توجه به محتویات پرونده و مقررات ادله اثبات دعوا توسط مرجع رسیدگی کننده ارزیابی می شود.

نکته مهم این است که نبود اصل بیمه نامه با نبود قرارداد بیمه یکی نیست. اگر وجود قرارداد و حدود تعهد بیمه گر از طریق اسناد و مدارک معتبر قابل اثبات باشد، صرف در اختیار نداشتن اصل سند لزوما پایان دعوا نیست؛ با این حال، اثبات دقیق خطر تحت پوشش، مدت اعتبار، مبلغ تعهد، استثنائات و سایر شرایط بیمه نامه اهمیت اساسی خواهد داشت.

در نتیجه، اگر اصل بیمه نامه مفقود شده یا در اختیار بیمه گذار نیست، بهتر است پیش از طرح دعوا، نسخه بیمه نامه و الحاقیه های آن از شرکت بیمه مطالبه و سایر مدارک مرتبط نیز جمع آوری شود تا در زمان رسیدگی، حدود تعهد بیمه گر قابل اثبات باشد.

اگر شرکت بیمه مبلغ خسارت کالا را کمتر از خسارت واقعی تعیین کند چه باید کرد؟

اگر شرکت بیمه مبلغ خسارت کالا را کمتر از خسارت واقعی تعیین کند، بیمه گذار می تواند با ارائه اسناد مربوط به ارزش کالا، میزان خسارت و شرایط بیمه نامه، نسبت به ارزیابی انجام شده اعتراض کند و در صورت باقی ماندن اختلاف، تعیین میزان خسارت را از طریق کارشناسی پیگیری کند. در دعوای قضایی نیز دادگاه می تواند برای تشخیص امور تخصصی، موضوع را به کارشناس ارجاع دهد و مبلغ قابل مطالبه را بر اساس دلایل و نظر کارشناسی تعیین کند.

آیا خسارت عدم تحویل یا مفقودی کالا از بیمه قابل مطالبه است؟

خسارت عدم تحویل یا مفقودی کالا در صورتی قابل مطالبه از شرکت بیمه است که خطر مربوط به عدم تحویل یا مفقودی در محدوده پوشش بیمه نامه قرار گرفته باشد و بیمه گذار بتواند عدم تحویل یا مفقودی و میزان خسارت را اثبات کند. در بیمه های باربری مشمول آیین نامه شماره ۷۹، ماده ۸ برای موارد عدم تحویل و مفقودی، تکالیف مشخصی از جمله اخذ گواهی عدم تحویل و اعلام موضوع به بیمه گر مقرر کرده است و ماده ۱۰ نیز مدارک لازم برای رسیدگی به خسارت را مشخص کرده است.

آیا هزینه کارشناسی و ارزیابی خسارت بیمه کالا قابل مطالبه است؟

هزینه کارشناسی و ارزیابی خسارت بیمه کالا بسته به مبنای پرداخت و شرایط پرونده می تواند قابل مطالبه باشد، اما نباید آن را با هزینه دادرسی و خسارات مقرر در قانون آیین دادرسی مدنی یکسان دانست. در صورتی که کارشناسی برای اثبات دعوا در جریان رسیدگی قضایی انجام شود، هزینه آن تابع مقررات مربوط به کارشناسی و خسارات دادرسی خواهد بود و مطالبه آن باید مطابق مقررات قانونی انجام شود.

شرکت بیمه چه زمانی مسئول پرداخت خسارت کالا نیست؟

شرکت بیمه زمانی مسئول پرداخت خسارت کالا نیست، که پس از بررسی بیمه نامه و مقررات حاکم مشخص شود حادثه یا خسارت خارج از محدوده تعهد بیمه گر قرار داشته یا یکی از استثنائات معتبر قرارداد یا موارد عدم پرداخت قانونی درباره آن اعمال می شود. همچنین در صورت احراز موارد قانونی مربوط به اظهارات خلاف واقع یا کتمان عمدی اطلاعات موثر در قرارداد، آثار مقرر در مواد ۱۲ و ۱۳ قانون بیمه نیز باید بررسی شود.

در بیمه های باربری مشمول آیین نامه شماره ۷۹ نیز ماده ۱۸ برخی خسارت ها را از شمول پرداخت خارج کرده است؛ بنابراین در هر پرونده باید ابتدا نوع بیمه نامه و شرایط اختصاصی آن مشخص شود و سپس علت رد خسارت با مقررات مربوط تطبیق داده شود.

اگر کالا مفقود یا تحویل نشود، آیا می توان خسارت آن را از بیمه مطالبه کرد؟

اگر کالای بیمه شده در جریان حمل مفقود شود یا در مقصد تحویل نشود، اصل امکان مطالبه خسارت از بیمه گر به مفاد بیمه نامه، نوع پوشش و شرایط عمومی بیمه باربری بستگی دارد. در چنین حالتی، صرف ادعای عدم تحویل کافی نیست و باید مفقودی کالا و مسیر وقوع حادثه با اسناد حمل، بارنامه، اسناد تحویل، گواهی عدم تحویل و سایر مدارک مربوط اثبات شود.

در بیمه باربری، آیین نامه شماره ۷۹ برای مفقودی کالا تکالیف مشخصی برای بیمه گذار مقرر کرده است. از جمله، در مورد بسته های مفقود شده باید بلافاصله به متصدی حمل، مقام بندر یا شخصی که کالا در اختیار اوست، به صورت کتبی مطالبه خسارت شود. همچنین برای عدم تحویل کالا، حسب نوع حمل، مدارک و مواعد خاصی برای اعلام و اثبات عدم تحویل پیش بینی شده است.

بنابراین در پرونده مفقودی، باید سه موضوع از یکدیگر تفکیک شود: نخست، اینکه کالا واقعا تحویل نشده باشد؛ دوم، اینکه عدم تحویل در محدوده خطرات تحت پوشش بیمه نامه قرار گیرد؛ و سوم، اینکه بیمه گذار تکالیف مقرر پس از وقوع خسارت را رعایت کرده باشد.

آیا می توان خسارت کالا را همزمان از شرکت بیمه و متصدی حمل مطالبه کرد؟

در صورت ورود خسارت به کالا، ممکن است علاوه بر بیمه گر، متصدی حمل یا شخص دیگری نیز از نظر حقوقی مسئول جبران خسارت باشد. وجود بیمه نامه به خودی خود به این معنا نیست که مسئولیت شخصی که موجب تلف یا آسیب کالا شده از بین می رود.

با این حال، باید میان «حق مطالبه» و «دریافت مضاعف خسارت» تفاوت گذاشت. مطابق ماده ۳۰ قانون بیمه، بیمه گر در حدود خسارتی که قبول یا پرداخت می کند، نسبت به اشخاص مسئول حادثه قائم مقام بیمه گذار می شود. بنابراین پس از پرداخت خسارت، بیمه گر می تواند در حدود مبلغ پرداختی به مسئول حادثه مراجعه کند.

از این رو، در تنظیم دعوا باید وضعیت بیمه گر، متصدی حمل و سایر اشخاص مسئول، میزان خسارت و مبلغی که تاکنون از بیمه دریافت شده است به دقت مشخص شود تا یک خسارت واحد، دو بار مطالبه یا دریافت نشود.

اگر شرکت بیمه فقط بخشی از خسارت کالا را پرداخت کند، آیا می توان مابقی را مطالبه کرد؟

اگر شرکت بیمه تنها بخشی از خسارت احراز شده را پرداخت کند، امکان مطالبه بخش پرداخت نشده، در صورت وجود تعهد بیمه گر، قابل بررسی است. برای این منظور باید مشخص شود مبلغ پرداخت شده بر اساس چه مبنایی محاسبه شده و شرکت بیمه برای عدم پرداخت باقی خسارت به چه شرط یا مستند قانونی استناد کرده است.

این موضوع ممکن است ناشی از اختلاف درباره میزان خسارت، ارزش کالا، فرانشیز، حدود تعهد بیمه گر، بیمه ناقص یا استثنائات بیمه نامه باشد. برای نمونه، مطابق ماده ۱۰ قانون بیمه، اگر مال به کمتر از قیمت واقعی بیمه شده باشد، مسئولیت بیمه گر متناسب با نسبت مبلغ بیمه شده به قیمت واقعی مال تعیین می شود.

بنابراین، پرداخت بخشی از خسارت لزوما به معنای تسویه کامل تعهد بیمه گر نیست و در صورت باقی بودن بخشی از تعهد، می توان نسبت به مبلغ پرداخت نشده مطالبه و حسب مورد طرح دعوا کرد.

خسارت کسری کالا از شرکت بیمه چگونه مطالبه می شود؟

خسارت کسری کالا زمانی قابل مطالبه است که کسری، واقعی و قابل اثبات باشد و در محدوده پوشش بیمه نامه قرار گیرد. در این پرونده ها، زمان و محل ایجاد کسری اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است کسری در مبدا، هنگام حمل، زمان تخلیه، بندر، انبار یا گمرک ایجاد شده باشد.

در بیمه باربری، برای بسته های مفقود شده یا خسارت مشاهده شده در زمان تحویل، آیین نامه شماره ۷۹ تکالیفی برای بیمه گذار مقرر کرده است؛ از جمله اعلام کتبی به متصدی حمل یا متصرف کالا و درخواست بازرسی و تنظیم گواهی مربوط. همچنین در مورد خسارت پنهان، اعلام آن به متصدی حمل در مهلت مقرر اهمیت دارد.

در نتیجه، برای مطالبه خسارت کسری باید بارنامه، صورت وضعیت تحویل، اسناد توزین در مبدا و مقصد، صورت مجلس تخلیه، گواهی انبار یا گمرک، گزارش کارشناسی و سایر اسناد مرتبط با مقدار واقعی کالا بررسی شود. در چنین پرونده ای، تشخیص اینکه کسری در چه مرحله ای ایجاد شده، می تواند در احراز تعهد بیمه گر و همچنین شناسایی مسئول حادثه تعیین کننده باشد.

اگر کالا در گمرک یا بندر آسیب ببیند، خسارت آن از بیمه قابل مطالبه است؟

آسیب دیدن کالا در گمرک یا بندر به خودی خود موجب مسئولیت بیمه گر نمی شود؛ بلکه باید بررسی شود حادثه در محدوده زمانی و مکانی پوشش بیمه نامه رخ داده و خطر واقع شده از جمله خطرات بیمه شده باشد.

در این موارد، صورت مجلس گمرک، گزارش بندر، گزارش انباردار، قبض انبار، صورت وضعیت تخلیه و بارگیری، گزارش کارشناس و گزارش ارزیابی خسارت می تواند در اثبات زمان، محل و علت آسیب نقش مهمی داشته باشد. آیین نامه شماره ۷۹ نیز در خصوص خسارت کالا در انبار گمرکی، تنظیم صورت مجلس و اطلاع به بیمه گر و درخواست بازدید را مورد توجه قرار داده است.

بنابراین اگر کالا در انبار گمرکی، هنگام تخلیه یا در محدوده بندر آسیب دیده باشد، باید ابتدا پوشش بیمه ای و سپس مسئولیت احتمالی گمرک، بندر، انباردار، متصدی حمل یا سایر اشخاص بررسی شود. ممکن است یک حادثه از جهت بیمه ای قابل مطالبه باشد و همزمان مسئولیت شخص ثالث نیز مطرح شود.

اگر کالا به طور کامل تلف شود، خسارت بیمه چگونه محاسبه می شود؟

در صورت تلف کامل کالا، میزان خسارت بر اساس شرایط بیمه نامه و ارزش مورد تعهد بیمه گر تعیین می شود و نمی توان بدون بررسی قرارداد، ارزش واقعی کالا را معادل مبلغ قابل پرداخت دانست.

در بیمه حمل و نقل، ماده ۲۲ قانون بیمه مبنای محاسبه خسارت را قیمت مال در مقصد قرار داده است؛ البته در هر حال میزان تعهد بیمه گر نمی تواند از مبلغ بیمه شده تجاوز کند. همچنین شرایط خاص بیمه نامه و مقررات مربوط به ارزش مورد بیمه باید بررسی شود.

در بیمه باربری نیز ماده ۵ آیین نامه شماره ۷۹، در حالت عادی، ارزش بیمه شده را بر مبنای قیمت خرید به اضافه هزینه حمل و هزینه های متعارف مرتبط تعیین می کند و پوشش سود مورد انتظار نیز با شرایط مقرر قابل پیش بینی است.

بنابراین در تلف کلی، ابتدا باید مبلغ بیمه شده، ارزش مورد بیمه، اسناد خرید، هزینه حمل، شرایط بیمه نامه و علت تلف بررسی شود و سپس میزان تعهد بیمه گر مشخص گردد.

آیا قبل از طرح دعوای مطالبه خسارت بیمه کالا از شرکت بیمه باید تامین دلیل کرد؟

تامین دلیل در همه دعاوی بیمه کالا الزامی نیست، اما در مواردی که احتمال می رود وضعیت کالا، میزان خسارت یا دلایل فنی حادثه در آینده قابل مشاهده یا بررسی نباشد، می تواند اقدام بسیار مهمی برای حفظ ادله باشد.

مطابق ماده ۱۴۹ قانون آیین دادرسی مدنی، هرگاه ذی نفع احتمال دهد استفاده از دلایل و مدارک در آینده متعذر یا متعسر خواهد شد، می تواند درخواست تامین دلیل کند. این درخواست نیز مطابق ماده ۱۵۰ می تواند قبل از طرح دعوای اصلی مطرح شود.

در خسارت کالا، تامین دلیل می تواند برای ثبت وضعیت ظاهری کالا، میزان آسیب، کسری، محل نگهداری، وضعیت بسته بندی و سایر اوضاع و احوال حادثه انجام شود. این اقدام به ویژه زمانی اهمیت دارد که کالا در حال فاسد شدن، تعمیر، انتقال، تخلیه یا مصرف باشد و وضعیت فعلی آن بعدا قابل بازسازی نباشد.

البته تامین دلیل به معنای اثبات قطعی مسئولیت بیمه گر نیست؛ زیرا مطابق ماده ۱۵۵ قانون آیین دادرسی مدنی، تشخیص ارزش و میزان اعتبار دلیل در زمان رسیدگی با دادگاه است.

آیا پس از دریافت خسارت بیمه می توان از مسئول حادثه نیز خسارت گرفت؟

پس از پرداخت خسارت از سوی بیمه گر، وضعیت حق مراجعه به مسئول حادثه تابع ماده ۳۰ قانون بیمه است. این ماده مقرر می کند بیمه گر در حدود خساراتی که قبول یا پرداخت کرده است، نسبت به اشخاص مسئول وقوع حادثه یا خسارت، قائم مقام بیمه گذار خواهد بود.

بنابراین، بیمه گذار نمی تواند پس از دریافت کامل خسارت، برخلاف حقوق بیمه گر اقدامی انجام دهد که حق رجوع بیمه گر به مسئول حادثه را از بین ببرد. در مقابل، اگر بخشی از خسارت تحت پوشش بیمه نبوده یا بیمه گر فقط بخشی از خسارت را پرداخت کرده باشد، باید حدود حق بیمه گر و بخش باقی مانده از زیان بیمه گذار به طور دقیق تفکیک شود..

در پرونده های حمل کالا، این موضوع اهمیت ویژه ای دارد؛ زیرا ممکن است متصدی حمل، انباردار، بهره بردار بندر یا شخص دیگری مسئول ورود خسارت باشد و پس از پرداخت خسارت، بیمه گر در حدود مبلغ پرداختی به وی مراجعه کند.